Cirtdan Nağılı – Azərbaycan Folklorunun Ağıllı Qəhrəmanı və Mənəvi Dərslər

Azərbaycan xalq nağılları zəngin folklor xəzinəmizin əvəzsiz hissəsini təşkil edir. Bu nağıllar həm uşaqlar üçün əyləncəli, həm də böyüklər üçün mənəvi dərslər daşıyan əsərlərdir. Onların arasında “Cirtdan” nağılı xüsusi yer tutur. Cirtdan obrazı, onun macəraları və nağılın mesajları nəsillər boyu uşaqların və böyüklərin yaddaşında qalmışdır.

Cirtdan nagili haqqinda melumat

---

Cirtdanın Mənşəyi və Tarixi

“Cirtdan” sözü Azərbaycan dilində “çox kiçik, amma ağıllı” mənasını verir. Nağıl xalq arasında ağızdan-ağıza keçərək formalaşmış və müxtəlif bölgələrdə bir az fərqli versiyalarda qorunub saxlanmışdır. Bu nağılın əsas personajı kiçik bədəninə baxmayaraq böyük ağılla hər şeyi bacaran Cirtdandır.

Tarixi baxımdan, Cirtdan nağılı Azərbaycanın klassik folklor nümunələrindən sayılır və 19-cu əsrdə yazıya alınmış variantları mövcuddur. Əsrlər boyu bu nağıl uşaqları ağıllı olmağa, çətin vəziyyətlərdə yaradıcı düşünməyə təşviq etmişdir.

Nağılın Əsas Personajları

“Cirtdan” nağılında bir neçə əsas obraz diqqət çəkir:

• Cirtdan – kiçik boylu, lakin ağıllı, cəsarətli və mərhəmətli qəhrəmandır. Onun ağılı və çevikliyi nağılda baş verən hadisələrin həllində əsas rol oynayır.
• Kral və ya padşah – nağılda adətən əsas çətinliyi yaradan və ya Cirtdanın ağılına ehtiyac duyan simvol kimi çıxış edir.
• Cadugər və ya düşmən obrazlar – Cirtdanın qarşısına çıxan maneələr və sınaqlar, nağılın dramatik aspektini gücləndirir.
• Digər heyvanlar və köməkçilər – nağılda heyvanlar da obraz kimi iştirak edir, əksər hallarda Cirtdana yardımçı rolunu oynayırlar.

Bu personajlar vasitəsilə nağıl həm əyləncəli, həm də mənəvi dərs verici olur.

Nağılın Süjeti

Nağıl adətən Cirtdanın doğulduğu kiçik ölçülü dünyadan başlayır. Onun kiçik bədəni və sadə görünüşü başqalarını aldatmağa səbəb olur, amma ağılı ilə hər bir çətin vəziyyəti həll edir. Nağıl boyunca Cirtdan müxtəlif tapşırıqlar yerinə yetirir:

1. Məharətlə sınaqları keçmək – Cirtdan düşmənlərini ağılı ilə çaşdırır və onların planlarını alt-üst edir.
2. Digərlərinə yardım etmək – nağılda tez-tez zəif və köməyə ehtiyacı olan obrazlara dəstək olur.
3. Macəralarla dolu səyahət – Cirtdan müxtəlif yerlərə gedərək yeni dostlar tapır və yeni çətinliklərlə üzləşir.

Süjet çox vaxt yaxşılıq və ağıllılıqla pisliyi dəf etmək mesajını gücləndirir. Nağılın sonunda Cirtdan həm özünü, həm də başqalarını qoruyur və xoşbəxt sonluqla bitir.

Nağılın Mənəvi və Təhsil Dəyəri

“Cirtdan” nağılı yalnız əyləncə məqsədli deyil, həm də uşaqlar üçün təlimat rolunu oynayır. Nağıl aşağıdakı əsas dərsləri verir:

• Ağıllılığın gücü – fiziki gücün əhəmiyyəti deyil, ağılla çətinliklərin öhdəsindən gəlmək önəmlidir.
• Dostluq və yardımsevərlik – başqalarına yardım etmək həm özünə, həm də cəmiyyətə faydalıdır.
• Cəsarət və mərdlik – kiçik olsa da, doğru iş görmək üçün cəsarətli olmaq lazımdır.
• Yaradıcı düşüncə – problemi fərqli yollarla həll etmə bacarığı uğurun açarıdır.

Bu dərslər uşaqların şəxsiyyətinin formalaşmasına müsbət təsir göstərir və onları ağıllı, mərhəmətli və məsuliyyətli etməyə kömək edir.

Cirtdan Nağılının Azərbaycan Folklorundakı Yeri

Azərbaycan folklorunda Cirtdan nağılı klassik ağıllı qəhrəman nağıllarına aiddir. Onun xüsusiyyəti odur ki, qəhrəman adi bir insan və ya uşaq kimi görünür, amma ağılı və çevikliyi sayəsində bütün maneələri dəf edir. Bu cür nağıllar xalq arasında nəsildən-nəslə ötürülərək ağız ədəbiyyatı formasında qorunub saxlanıb.

Bundan əlavə, Cirtdan obrazı teatr səhnələrində, kitab nəşrlərində və hətta müasir animasiyalarda da yer almışdır. Bu, nağılın zamanla necə aktual qaldığını göstərir.

Müasir Təfsirlər və Tətbiqlər

Bugünkü dövrdə Cirtdan nağılı həm məktəb dərslərində, həm də uşaq ədəbiyyatında istifadə olunur. Nağıl:

• Uşaqlar üçün ağıllı və cəsarətli qəhrəman nümunəsi təqdim edir.
• Əxlaqi dəyərləri əyləncəli üsulla öyrədir.
• Müxtəlif teatr və animasiya layihələrində adaptasiya olunur, bu da onun populyarlığını artırır.