İngiltərə haqqında tam məlumat | Tarix, Mədəniyyət, İqtisadiyyat və Turizm
İngiltərə Birləşmiş Krallığın ən böyük ölkəsidir və dünya tarixində, siyasətində, iqtisadiyyatında və mədəniyyətində böyük rol oynamışdır. Dünya xəritəsində qərb Avropada yerləşən bu ölkənin adı çox vaxt bütün Birləşmiş Krallığı əvəz edir, amma rəsmi olaraq İngiltərə yalnız Britaniyanın bir hissəsidir.
İngiltərəni daha yaxşı başa düşmək üçün biz onun coğrafiyası, tarixi, dili, mədəniyyəti, iqtisadiyyatı, təhsili, turizmi və gələcəyinə dair perspektivləri bir‑bir araşdıracağıq. Məqsəd oxucunu heç bir əvvəlki biliyə ehtiyac duymadan tam məlumatlandırmaqdır.
Ingiltere haqqinda melumat
1. Coğrafi mövqe və təbii xüsusiyyətlər
İngiltərə Avropanın qərbində yerləşən adada – Böyük Britaniya adasında yerləşir. Adanın digər hissələrini isə Şotlandiya və Uels təşkil edir. İngiltərə cənubdan və şərqdən İngilis kanalı ilə Avropaya, qərbdən İrlandiya dənizi ilə, şimaldan isə Şotlandiyaya qonşudur.
Əsas şəhərlər və regionlar
- London – paytaxt və ən böyük şəhər
- Manchester – sənaye və futbol mərkəzi
- Birmingham – mərkəzi İngiltərənin iqtisadi paytaxtı
- Liverpool – musiqi və liman şəhəri
- Cambridge və Oxford – prestijli universitetlər
İngiltərənin coğrafi quruluşu müxtəlifdir: cənubda düzənliklər var, şimal və qərbdə isə təpələr, dağlıq ərazilər mövcuddur. Məşhur Cotswolds bölgəsi kənd təsərrüfatı mənzərələri ilə məşhurdur.
İqlim şəraiti
İngiltərə mülayim dəniz iqliminə malikdir. Qışlar çox sərt keçmir, yaylar isə nisbətən sərin olur. Yağışlar il boyu davam edir, buna görə ölkə yaşıl və münbit təbiətə malikdir.
2. İngiltərənin tarixi — qədim dövrlərdən bu günə
İngiltərə tarixi çox zəngindir və bu tarix dünya mədəniyyətinə böyük təsir göstərmişdir. Gəlin bu tarixi mərhələlərlə tanıyaq.
Qədim dövr və Roma İmperiyası
Miladdan əvvəl I əsrdə Roma İmperiyası İngiltərə torpaqlarını işğal etdi və bu adanı böyük yol şəbəkələri, qalalar və şəhərlərlə təmin etdi. Roma dövrünün izləri – xüsusilə Hadrian divarı – bu gün də qismən qalmaqdadır.
Anglo‑Sakson dövrü və vikinqlər
Roma İmperiyasının süqutundan sonra İngiltərəyə müxtəlif qəbilələr – anglo, sakson və yuta – köç etdilər və burada yeni krallıqlar yaratdılar. Daha sonra Skandinaviya vikinqləri də bu torpaqlara hücumlar etdilər və təsir buraxdılar.
Norman fəthi
1066‑cı ildə Vilhelm Fəth edən İngiltərəyə hücum edərək kral taxtını ələ keçirdi. Bu hadisə İngiltərənin siyasi və mədəni strukturunu dərin şəkildə dəyişdirdi.
Orta əsr — Parlamentin yaranması
Orta əsrlərdə İngiltərədə güclü monarxiya mövcud idi, lakin tədricən parlament formalaşdı. 1215‑ci ildə kralın səlahiyyətləri məhdudlaşdıran Müqəddəs Səlahiyyətlər Sazişi (Magna Carta) imzalandı. Bu sənəd hüquqi cəmiyyətə böyük təsir göstərdi və gələcək demokratiya ideyalarının təməlini qoydu.
İnqilablar və sənaye inqilabı
17‑ci əsrin ortalarında monarxiyaya qarşı müharibələr baş verdi və bu dövrdə parlament gücləndi. 18‑19‑cu əsrlərdə isə sənaye inqilabı İngiltərəni dünyada ilk böyük sənaye gücünə çevirdi. Bu dövrdə fabriklər, dəmir yolları və yeni texnologiyalar meydana gəldi.
Kolonial imperiya və dünya müharibələri
19‑20‑ci əsrlərdə İngiltərə böyük bir imperiya qurdu və dünyanın müxtəlif bölgələrini idarə etdi. Bu səbəbdən ingilis dili və mədəni təsirlər dünyanın bir çox ölkəsində hiss edilir. Lakin 20‑ci əsrdə iki böyük dünya müharibəsi İngiltərənin gücünü sınağa çəkdi və sonrasında imperiya dağılmağa başladı.
3. Sosial həyat və mədəniyyət
İngiltərə dünyanın ən çox fərqli mədəniyyətlərin bir araya gəldiyi ölkələrindən biridir. Burada müxtəlif dinlər, dillər, ənənələr və qidalar tapmaq mümkündür.
Dil — İngilis dili
İngiltərənin rəsmi dili ingilis dilidir. Bu dil dünyada ən çox istifadə olunan beynəlxalq dildir və elmi, iqtisadi və mədəni sahələrdə qlobal əlaqə vasitəsidir.
Ədəbiyyat və incəsənət
İngiltərə ədəbiyyatı dünya səhnəsində böyük nüfuza malikdir. William Shakespeare, Jane Austen, Charles Dickens və daha bir çox yazıçı bu ölkənin ədəbi irsini zənginləşdirib.
Musiqi və pop mədəniyyət
20‑ci əsrdə The Beatles və Rolling Stones kimi qruplar dünya musiqisini dəyişdirdi. Bu gün də İngiltərə müasir musiqi səhnəsində trendlər yaradır.
Teatr və film
Londonun West End teatrları dünya səviyyəli səhnə sənətini nümayiş etdirir. İngiltərə film sənayesi də keyfiyyətli kino istehsalı ilə tanınır.
4. Təhsil və elm
İngiltərənin təhsil sistemi dünyada nüfuzlu təhsil sistemlərindən biridir. Oxford və Cambridge kimi universitetlər yüzilliklər boyu elmi araşdırmaların mərkəzi olub.
Universitetlər və elmi tədqiqat
İngiltərədə bir çox dünya səviyyəli universitet fəaliyyət göstərir. Bu təhsil ocaqları tibb, mühəndislik, humanitar elmlər və digər sahələr üzrə qabaqcıl tədqiqatlar aparır və tələbələri beynəlxalq səviyyədə hazırlayır.
Elm və texnologiya
İngiltərəli alimlər elm tarixinə böyük töhfələr veriblər. Məsələn, Isaac Newton cazibə qanununu kəşf edib, Charles Darwin isə təkamül nəzəriyyəsini irəli sürüb. Bu elmi nailiyyətlər bütün dünyada təsirə malik olub.
5. İngiltərənin iqtisadiyyatı
İngiltərə iqtisadiyyatı Avropanın ən inkişaf etmiş və dünya səviyyəsində rəqabətədavamlıdır.
Sənaye və xidmət sektoru
Sənaye inqilabından başlayaraq İngiltərə dəmir yolu, fabriklər və istehsal sahəsində sürətlə inkişaf etdi. Bu gün isə xidmət sektoru — bankçılıq, maliyyə, sığorta və turizm — ölkə iqtisadiyyatının əsas sütunudur.
Beynəlxalq ticarət
İngiltərə dünya ticarətində mühüm rol oynayır. Londonda yerləşən London Birjası (London Stock Exchange) və Bank of England kimi instituslar beynəlxalq maliyyə sistemində əhəmiyyətli mövqeyə malikdir.
Texnologiya və startaplar
Son illərdə İngiltərədə texnologiya sahəsi sürətlə inkişaf edir. Bir çox startap şirkətləri bu ölkədə yaranır və qlobal bazara çıxır.
6. Turizm — İngiltərədə nələr görməli?
İngiltərə hər il milyonlarla turisti cəlb edir. Turizm ölkə üçün əhəmiyyətli gəlir mənbəyidir və müxtəlif mədəni, tarixi və təbii məkanları ilə seçilir.
London — dünya metropolisi
Paytaxt London dünya miqyasında tanınan şəhərdir. Burada Buckingham Sarayı, London Kulesi, Big Ben, British Museum kimi görməli yerlər var.
Tarixi şəhərlər və memarlıq
- Bath — Roma hamamları və georgian memarlıq
- York — orta əsr küçələri və kilsələri
- Canterbury — məşhur kilsə və dini mərkəz
Təbiət və açıq hava
İngiltərənin cənubunda Cotswolds ağaclıq və çiçəkli kənd mənzərələri ilə məşhurdur. Lake District isə gözəl gölləri və dağ mənzərələri ilə turistləri valeh edir.
7. İngiltərənin idman mədəniyyəti
İngiltərə idmanla da çox məşhurdur. Ən məşhur idman növü futboldur və bu ölkədə yaradılan Futbol Liqası (Football League) dünya futbol tarixində birinci peşəkar liqa hesab olunur.
Premyer Liqa
İngiltərənin futbol sistemi Premyer Liqa ilə dünya səviyyəsində tanınır. Manchester United, Liverpool, Chelsea və Arsenal kimi klublar qlobal məşhurluğa malikdir.
Digər idman növləri
Cricket, rugby və tennis də İngiltərədə geniş yayılmışdır. Wimbledon turniri – tenis dünyasında ən prestijli yarışlardan biridir.
8. İngiltərədə həyat — gündəlik reallıqlar
Yaşam tərzi
İngiltərədə insanlar müxtəlif mədəniyyətlərlə yanaşı yaşayır və bu, ölkədə multikultural cəmiyyət yaratmışdır. Şəhərlərdə sürətli həyat tempi ilə yanaşı, kiçik şəhər və kəndlərdə sakit və ailə mərkəzli həyat hökm sürür.
Sağlamlıq və sosial sistem
İngiltərənin Millî Sağlamlıq Xidməti (NHS) vətəndaşlara pulsuz və ya münasib qiymətə tibbi xidmətlər təklif edir. Bu sistem dünyanın digər ölkələrində də model kimi öyrənilir.
Ulaşım infrastrukturu
Təhlükəsiz və modern nəqliyyat sistemi İngiltərədə həyatın ayrılmaz hissəsidir. Dəmir yolları, avtobuslar və metro şəhərlərarası və şəhər daxilində rahat səyahət imkanı yaradır.
9. İngiltərənin gələcəyi
Bugünkü qloballaşmış dünyada İngiltərə qarşısında bir sıra böyük fürsət və çağırışlar var:
Rəqəmsal iqtisadiyyat
Texnologiyanın sürətlə irəlilədiyi bir dövrdə İngiltərə rəqəmsal bazarda liderlik üçün investisiyalar edir. Süni intellekt, startaplar və fintech sahələri ölkənin iqtisadi perspektivini formalaşdırır.
İqlim dəyişikliyi və yaşıl enerji
İqlim məsələləri qlobal gündəmin aparıcı mövzularındandır. İngiltərə bu sahədə yaşıl enerji layihələri, karbonsuzlaşma təşəbbüsləri və ekoloji təcrübələrlə önə çıxmağı planlaşdırır.
Beynəlxalq əlaqələr
Brexit sonrası dövrdə İngiltərə öz ticarət və diplomatik münasibətlərini yenidən formalaşdırır. Bu, həm çətinliklər yaradır, həm də yeni əməkdaşlıq imkanları açır.
