İt Xəstəlikləri: Əlamətlər, Müalicə və Profilaktika

January 10, 2026

22 4 minutes read

İtlər insanlar üçün sadəcə ev heyvanı deyil — onlar əsl dost, yoldaş və ailə üzvüdür. Belə sevimli canlıların sağlamlığını qorumaq hər bir sahibkar üçün əsas məsələdir. Bu səbəbdən it xəstəlikləri haqqında fundamental məlumatlara yiyələnmək vacibdir. Bu məqalədə biz itlərin qarşılaşa biləcəyi bütün xəstəlikləri, onların simptomlarını, müalicə yanaşmalarını və qabaqlayıcı tədbirləri ən aydın şəkildə izah edəcəyik.

1. İt Sağlamlığı Nədir və Niyə Vacibdir?

Ümumi sağlamlıq anlayışı

İt sağlamlığı fiziki, psixoloji və immun sisteminin normal fəaliyyət göstərməsi deməkdir. Sağlam it:

aktivdir,
normal yemək vərdişinə malikdir,
nəcisi və sidiyi normal olur,
davranışında dəyişikliklər yoxdur.

Sağlamlığın it üçün rolu

İtlər xəstəlikləri vaxtında aşkar edilmədikdə ciddi fəsadlarla üzləşə bilər — bəzi hallarda bu, həyat üçün təhlükə yarada bilər. Xəstəliklərə erkən müdaxilə ilə:

müalicə uğuru artır,
xərclər azalır,
itinizin həyat keyfiyyəti yüksəlir.

2. İtlərdə Tez-Tez Görülən Xəstəliklər

2.1. Parazitlər

2.1.1. Daxili parazitlər

Daxili parazitlər (qurdlar) itlərin bağırsaqlarında yaşayaraq qidalanma prosesini pozur və aşağıdakı simptomlara səbəb olur:

qarında şişkinlik,
ishal,
çəki itkisi,
zəiflik.

Ən geniş yayılmış daxili parazitlər:

askaridlər
ankylostomalar
trixuris

2.1.2. Xarici parazitlər

Xarici parazitlər itlərə dəridən yapışaraq qanla qidalanır:

bit,
gənə,
kəpənək (bu da parazitlərə bənzəyir).

Bu parazitlər:

qızartı və qaşınma,
saç tökülməsi,
dəri infeksiyaları yaradır.

2.2. İnfeksion Xəstəliklər

2.2.1. Parvovirus

Parvovirus (Canine Parvovirus) çox yoluxucu virus xəstəliyidir. Çox vaxt cavan itlərdə daha ağır keçir.

Əlamətlər:

şiddətli ishal, bəzən qanlı,
qusma,
yüksək hərarət,
səssizlik, halsızlıq.

Müalicə və qarşısının alınması: erkən diaqnostika, veterinar nəzarəti, peyvənd. Xəstəlik sürətlə yayılır, buna görə profilaktiki peyvənd kritik əhəmiyyətə malikdir.

2.2.2. Distemper (Kanikulyar Distemper Virus)

Bu virus itlərin tənəffüs və sinir sistemini təsir edir, ağır hallarda ölümə səbəb olur.

Əlamətlər:

burun və göz axıntısı,
öskürək,
qızdırma,
koordinasiya itkisi.

Qarşısının alınması: peyvənd.

2.3. Bakterial Xəstəliklər

2.3.1. Leptospiroz

Leptospira bakteriyası itlərin böyrək və qaraciyər sistemlərini təsir edir. İnsanlara da keçə bilər (zoonotik xəstəlik).

Əlamətlər:

sidikdə dəyişiklik,
qarın ağrısı,
halsızlıq.

Müalicə: antibiotik terapiyası və dəstək müalicəsi.

2.4. Dəri Xəstəlikləri

İtlərdə dəridə müxtəlif səbəblərdən qaşınma, qızartı və iltihab ola bilər:

2.4.1. Allergik Dermatit

Bəzi qidalar, bitkilər, toz gənələri və həşəratlar allergik reaksiyalara səbəb olur.

Əlamətlər:

güclü qaşınma,
dəridə qızartı,
səpgi.

Müalicə: allergenlərin uzaqlaşdırılması, antihistaminlər, dəri baxımı.

2.4.2. Fungal (Göbələk) İnkişafı

Göbələk infeksiyaları — ringworm kimi — dərinin pul-pul olması, qaşınma, saç itirilməsi ilə müşahidə olunur.

2.5. Diş və Ağız Sağlamlığı Problemləri

İtlərdə diş problemləri tez-tez qarşımıza çıxan sağlamlıq problemlərindən biridir.

Xəstəliklərə misal:

diş daşları,
gingivit,
periodontit.

Bunlar ağrı, pis nəfəs və diş itirilməsinə gətirib çıxara bilər.

3. Xəstəliklərin Əlamətləri və Tez Diaqnostika

İtlərdə xəstəlikləri erkən aşkar etmək üçün aşağıdakı ümumi simptomlara diqqət yetirin:

Ən çox rast gəlinən simptomlar:

iştahsızlıq,
keyfiyyətsiz tüklənmə,
halsızlıq,
alışılmışdan çox yuxulama,
ishal,
qusma,
nəfəs almaqda çətinlik,
dəri problemləri (qızartı, qaşınma).

Əlamətlərdən hər hansı biri uzun müddət davam edərsə, mütləq veterinar müayinəsi tələb olunur. Hər bir simptomun səbəbi fərqli ola bilər, doğru diaqnoz üçün professional baxış vacibdir.

4. Diaqnostika Yolları

İt xəstəliklərini aşkar etmək üçün istifadə olunan əsas üsullar:

4.1. Fiziki müayinə

Veterinar ilk baxışda:

göz,
burun,
ağız,
dərinin vəziyyəti,
ürək ritmi və nəfəs yollarını yoxlayır.

4.2. Laborator Testlər

qan analizi,
sidik və nəcəs nümunələri,
PCR testləri (virus və bakteriyaları müəyyən edir).

4.3. Görüntüləmə Metodları

rentgen,
ultrasəs — daxili orqanların vəziyyətini qiymətləndirir.

Bu diaqnostik vasitələr itinizin xəstəliyinin əsas səbəbini müəyyənləşdirmək üçün vacibdir.

5. Müalicə Üsulları

5.1. Dərman Müalicəsi

Veterinar tərəfindən təyin edilən antibiotiklər, antiviral preparatlar və antiparazitiklər.

5.2. Dəstək Terapiyası

maye balansının qorunması,
qida dəstəyi və vitaminlər,
ağrıkəsicilər.

5.3. Cərrahi Müdaxilə

Bəzi hallarda şübhəli kütlələr, zədələr və ya daxili problemlər üçün cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.

6. Peyvənd və Profilaktika

6.1. Peyvəndlər Niyə Vacibdir?

Peyvəndlər bir çox ölümcül xəstəliklərə qarşı təsirli müdafiə təmin edir. Tez-tez tətbiq olunan peyvendlər:

Parvovirus,
Distemper,
Hepatit,
Leptospiroz.

6.2. Peyvənd Cədvəli

Yeni doğulmuş balalarda peyvəndlər adətən 6–8 həftəlikdən başlayır və bir neçə mərhələdə davam edir. Daha sonra illik yenilənmə tələb oluna bilər.

6.3. Daxili və Xarici Parazitlərə Qarşı Mübarizə

aylıq antiparazitik vasitələr,
qurd əleyhinə tablet və ya şampunlar,
gənələrlə mübarizə üçün xüsusi damcılar.

Bu tədbirlər itlərin sağlamlığını uzun müddət qoruya bilər.

7. Düzgün Qidalanma və Ümumi Baxım

7.1. Balanclı Qidalanma

İt qidalanması həyat boyu sağlamlığın əsas sütunlarından biridir. Qida:

yüksək protein,
toxumlu karbohidrat,
vitaminlər və minerallar ilə zəngin olmalıdır.

Nəzərə alın ki: insanlar üçün sağlam hesab olunan bəzi qidalar (şokolad, üzüm, soğan və s.) itlər üçün zəhərli ola bilər.

7.2. Su İstehlakı

Təmiz su hər zaman əlçatan olmalıdır — susuzluq xəstəlik riskini artırır və metabolizmi poza bilər.

8. İtlərdə Yaşa Görə Xəstəliklər

İtlərdə xəstəliklərin tipi yaşa görə dəyişə bilər:

8.1. Balaca İtlərdə

parvovirus,
parazitlər,
inkişaf problemləri.

8.2. Yetkin İtlərdə

alergiyalar,
orta səviyyəli infeksiyalar,
yüngül xroniki xəstəliklər.

8.3. Yaşlı İtlərdə

artrit,
böyrək və ürək problemləri,
diş itməsi.

Yaşla birgə, itlərdə yaşa bağlı problemlər daha çox müşahidə olunur, buna görə illik müayinələr xüsusilə vacibdir.

9. İtlər və İnsanlar: Zoonotik Xəstəliklər

Bəzi it xəstəlikləri insanlara da keçə bilər. Bu tip xəstəliklərə zoonotik xəstəliklər deyilir. Misal üçün:

leptospiroz,
bəzi parazit infeksiyaları (toxocariasis).

Bu səbəbdən:

sanitariya qaydalarına əməl etmək,
parazit profilaktikasını unutmamaq,
uşaqların itin nəcisi ilə təmasından çəkinmək vacibdir.

10. Evdə Baxım və Erkən Müdaxilə: Nə Etməli?

Ev şəraitində itinizə göstərilə biləcək ilk yardım metodları:

qusma və ishal olduqda maye vermək,
zədələnmiş dəri sahəsini yumaq və təmiz saxlamaq,
istilik vurulduqda kölgə və salin mayeleri.

Amma:

ciddi vəziyyətlərdə evdə müalicə yalnız ilk yardımdır — əsas müalicəni veterinar təyin etməlidir.

11. Psixoloji Sağlamlıq və Stresin Təsiri

Fiziki sağlamlıq qədər ruh halı da əhəmiyyətlidir. Stress və qorxu:

iştaha itkisinə,
davranış problemlərinə,
immun sisteminin zəifləməsinə səbəb olur.

İtin sağlam psixologiyası üçün:

gündəlik gəzintilər,
oyun vaxtı,
müsbət gücləndirmə üsulları vacibdir.

12. İtlərdə Xəstəliklərin Gələcəyə Təsiri və Müasir Trendlər

12.1. Genetik Xəstəliklərin Artması

Bəzi it cinslərində genetik problemlər daha çox rastlanır (ürək xəstəlikləri, skelet pozuntuları). Bu səbəbdən cins seçimi və genetik skrininq getdikcə daha vacib olur.