Itler haqqinda melumat| Cinslər, Baxım, Qidalanma və Sağlamlıq

January 10, 2026

6 3 minutes read

İtlər uzun əsrlərdir ki, insanların ən sadiq yoldaşları olmuş və ev heyvanı kimi xüsusi yer tutmuşdur. Onlar həm qoruyucu, həm də dost rolunu oynayır, ailələrə sevinc və təhlükəsizlik gətirir. Bu məqalədə siz itlər haqqında hərtərəfli məlumat əldə edəcəksiniz: müxtəlif cinslər, onların xüsusiyyətləri, baxım qaydaları, qidalanma prinsipləri, sağlamlıq və tərbiyə metodları. Məqalə həm yeni başlayan it sahibləri, həm də artıq təcrübəsi olanlar üçün faydalıdır.

Itler haqqinda melumat

1. İtlərin tarixi və mənşəyi

İtlərin mənşəyi min illərlə ölçülür və onların atası kimi vəhşi canavar qəbul edilir. Elm adamlarının araşdırmalarına görə, evcil itlər təxminən 15,000 il əvvəl vəhşi canavarlardan evləşdirilmişdir. Tarix boyu insanlar itləri müxtəlif məqsədlər üçün yetişdirmişlər: ovçuluq, qoruma, çobanlıq və ya sadəcə yoldaşlıq.

Maraqlı fakt: Müxtəlif qitələrdə itlər müxtəlif cinslərə çevrilmiş və iqlim, yaşayış tərzi və insanların ehtiyaclarına görə fərqli xüsusiyyətlər qazandılar. Məsələn, Şimali Avropada böyük və soyuq havaya dözümlü cinslər inkişaf etdirilmişdir, Afrikada isə daha çevik və isti iqlimə uyğun cinslər formalaşmışdır.

2. İtlərin əsas cinsləri və xüsusiyyətləri

İtlərin dünyada yüzlərlə cinsi mövcuddur, lakin onları ümumiyyətlə bir neçə qrupda toplamaq olar:

2.1. İşgüzar və qoruyucu cinslər

Bu cinslər adətən insanların qorunması və xüsusi tapşırıqlar üçün yetişdirilir. Məsələn:

Alman çoban iti: Yüksək ağıllı və təlimə asan uyğunlaşan cins. Polis və xilasetmə işlərində geniş istifadə olunur.
Doberman: Güclü, cəsur və qoruyucu təbiətə malikdir.
Rottweiler: Fərdi mühafizə və yüklərin daşınması üçün istifadə olunur.

2.2. Ov itləri

Ovçuluq üçün xüsusi yetişdirilən bu cinslər iti instinktləri və yüksək enerji ilə fərqlənir. Məsələn:

Basset hound: Qoxu hissi çox güclü, sakit və səbirli.
Beagle: Aktiv, ailəyə sadiq və uşaqlarla yaxşı ünsiyyət qurur.
Pointer: Sürətli və çevik, ov zamanı nişan vermək üçün idealdır.

2.3. Yoldaşlıq üçün cinslər

Bu cinslər əsasən ailə və ev şəraitinə uyğun yetişdirilir:

Bulldog: Sakit, ailəyə bağlı və uşaqlarla yaxşı ünsiyyət qurur.
Pomeranian: Kiçik, enerjili və ağıllı, ev heyvanı kimi çox populyardır.
Cavalier King Charles spaniel: Mehriban və oynaq xarakterə malikdir.

2.4. Xidmət və terapiya cinsləri

Bəzi itlər insanların fiziki və emosional dəstəkçisi kimi istifadə olunur:

Labrador Retriever: Sevgi dolu, ağıllı və öyrədilməsi asan.
Golden Retriever: Ailə üçün ideal, xeyirxah və sosial cins.
Poodle: Yüksək intellekt və xətasız davranışla fərqlənir.

3. İtlərin fiziki xüsusiyyətləri və davranışı

İtlər fiziki və davranış xüsusiyyətlərinə görə də fərqlənir. Onları ölçüyə görə də qruplaşdırmaq olar: kiçik, orta və böyük cinslər.

Kiçik itlər: 1–10 kq arası, ev şəraitində saxlanmağa daha uyğundur. Misal: Chihuahua, Shih Tzu.
Orta itlər: 10–25 kq, aktiv oyun və gəzintini tələb edir. Misal: Beagle, Bulldog.
Böyük itlər: 25 kq-dan yuxarı, güclü, qoruyucu və daha çox fiziki fəallıq tələb edir. Misal: Labrador, Rottweiler.

Davranış baxımından itlər ağıllı, sevgi dolu və instinktiv canlılardır. Onlar sahibinə bağlılıq, qoruyuculuq, oynaq və bəzən də təkbaşına qərar vermə qabiliyyətinə malikdir.

4. İtlərin qidalanması

İtlərin sağlamlığı və uzunömürlülüyü düzgün qidalanmadan asılıdır. Qidalanmada əsas prinsiplər:

Balanslı qida: Zülal, karbohidrat, yağ, vitamin və mineralları balanslı formada təmin etmək vacibdir.
Su: Təmiz və daim mövcud su itlər üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.
Yaş və cinsə uyğun qida: Kiçik cinslər üçün fərqli, böyük cinslər üçün fərqli qidalar lazımdır. Puppy (balaca it) qidaları böyüklərdən fərqlidir.
Ədviyyat və zərərli qidalar: Şokolad, soğan, sarımsaq, alkoqol və bəzi meyvələr itlər üçün zərərlidir.

Qida növləri:

Təbii qidalar: Toyuq, mal əti, düyü, tərəvəz.
Hazır it yemləri: Sənaye istehsalı olan quru və yaş yemlər. Bunlar balanslı qidalanma üçün rahatdır.

5. İtlərin sağlamlığı və müalicəsi

İtlərin sağlamlığı onların ömrünü və həyat keyfiyyətini birbaşa təsir edir. Əsas mövzular:

5.1. Peyvəndlər və profilaktika

İtlər mütəmadi peyvəndlərlə qorunmalıdır. Məsələn: it vaksini (rabiəs, parvovirus, distemper).
Daxili və xarici parazitlərə qarşı profilaktik tədbirlər: qurd dərmanı, bit və pireyə qarşı sprey.

5.2. Xəstəliklərin qarşısının alınması

Diş və ağız sağlamlığı: Dişlərin fırçalanması və diş müayinəsi.
Dəri və tüklərin baxımı: Tüklərin daraqlanması və təmizlənməsi.
Çəki nəzarəti: Hərəkətli həyat və balanslı qidalanma ilə obezlikdən qorunmaq.

5.3. Xüsusi sağlamlıq problemləri

Bəzi cinslər genetik problemlərə meyillidir:

Bulldog: Tənəffüs problemləri.
German Shepherd: Oynaqlarda problemlər.
Dachshund: Bel və fəqərə problemləri.

6. İtlərin tərbiyəsi və sosiallaşması

İtlər ağıllı canlılardır, lakin düzgün tərbiyə və sosiallaşma onların davranışını formalaşdırır.

6.1. Əsas tərbiyə prinsipləri

Əmr və tərif üsulu: Pozitiv motivasiya ilə tərbiyə ən effektiv üsuldur.
Davamlılıq: Eyni qaydalar və əmrlər daimi tətbiq edilməlidir.
Sosiallaşma: Digər itlər və insanlarla təmas, itlərin qorxu və aqressiyanı azaltmasına kömək edir.

6.2. Əsas əmrlər

Otur
Gəl
Dayan
Yox (nümunəvi tərbiyədə vacibdir)

6.3. Oyuncaq və fəaliyyət

İtlərin həm fiziki, həm də zehni sağlamlığı üçün oyun vacibdir. Top, çeynəmə oyuncaqları və təlim məşqləri enerjini düzgün yönləndirir.

7. Evdə it saxlamaq: nəyi nəzərə almaq lazımdır?

Ev heyvanı kimi it saxlamaq böyük məsuliyyətdir. Yeni sahib aşağıdakıları nəzərə almalıdır:

Ev şəraiti: Böyük cinslər üçün geniş sahə, kiçik cinslər üçün mənzil kifayətdir.
Vaxt: İtlər diqqət və baxım tələb edir; uzun müddət tək qalması stress yarada bilər.
Maliyyə: Yem, sağlamlıq, peyvənd və digər xərclər planlaşdırılmalıdır.
Ailə: Uşaqlar və digər ev heyvanları ilə münasibət uyğunlaşdırılmalıdır.

8. İtlərlə ünsiyyət və bağ

İtlər emosional canlılardır və sahibinə güclü bağlılıq hissi göstərir. Onlarla ünsiyyət üçün:

Səs tonu və jestlərə diqqət etmək.
Daimi oyun və təlim məşqləri keçirmək.
Sevgi və qayğı göstərmək.

Yaxşı bağ insanlar üçün stres azaldıcı və xoşbəxtlik artırıcı təsir göstərir. Elmi araşdırmalar göstərir ki, evdə it saxlamaq qan təzyiqini aşağı salır və psixoloji rifahı yaxşılaşdırır.