Konus Nədir? Konus Haqqında Ətraflı və Anlaşılan Məlumat
Riyaziyyatda və həndəsədə bəzi fiqurlar var ki, onları gündəlik həyatda tez-tez görürük, amma adlarını və xüsusiyyətlərini dəqiq bilmirik. Konus da məhz bu fiqurlardandır. Dondurma külahı, yol nişanları, vulkanlar, şam ağacları — hamısı konus formasına malikdir. Bu məqalədə konus anlayışını sıfırdan, yəni oxucunun əvvəlcədən heç bir biliyi yoxmuş kimi izah edəcəyik.
Konus haqqinda melumat
Konus nədir?
Konus, həndəsədə bir əsas dairəsi olan və bu dairənin bütün nöqtələrinin bir nöqtə ilə (zirvə ilə) birləşdirilməsi nəticəsində yaranan üçölçülü fiqurdur.
Daha sadə desək:
- Alt hissə dairədir
- Yuxarı hissə tək bir nöqtədə bitir
- Yan səthlər dairədən zirvəyə doğru daralır
Bu quruluş konusa özünəməxsus forma verir.
Əsas açar sözlər: konus nədir, konus fiquru, həndəsi konus
Konusun əsas elementləri
Konusu başa düşmək üçün onun hissələrini tanımaq vacibdir. Konus aşağıdakı əsas elementlərdən ibarətdir:
1. Əsas (dairə)
Konusun alt hissəsində yerləşən dairəvi səthdir. Bu dairənin radiusu konusun ölçülərinin əsasını təşkil edir.
2. Radius (r)
Əsas dairənin mərkəzindən çevrəsinə qədər olan məsafədir.
3. Zirvə nöqtəsi
Konusun yuxarı hissəsində yerləşən və bütün yan səthlərin birləşdiyi nöqtədir.
4. Hündürlük (h)
Əsas dairənin mərkəzindən zirvə nöqtəsinə çəkilən perpendikulyar məsafədir.
5. Yan səth
Əsas dairənin çevrəsindən zirvəyə qədər uzanan əyri səthdir.
6. Yan yarımmesafə (yarımslanti)
Zirvə ilə əsas dairənin çevrəsindəki istənilən nöqtə arasındakı məsafədir.
Konusun növləri
Konuslar quruluşuna görə müxtəlif növlərə bölünür.
1. Düz konus
Ən çox rast gəlinən konus növüdür. Zirvə nöqtəsi əsas dairənin mərkəzinin tam üstündə yerləşir.
Xüsusiyyətləri:
- Simmetrikdir
- Hesablamalar daha asandır
- Məktəb riyaziyyatında əsasən bu tip istifadə olunur
2. Əyri konus
Zirvə nöqtəsi əsas dairənin mərkəzindən kənarda yerləşir.
Xüsusiyyətləri:
- Simmetriya yoxdur
- Hesablamalar daha mürəkkəbdir
- Daha çox nəzəri riyaziyyatda istifadə olunur
Konusun səth sahəsi
Konusun səth sahəsi iki hissədən ibarətdir:
- Əsas sahə
- Yan səth sahəsi
Əsas sahənin düsturu
Əsas dairə olduğuna görə:Səsas=πr2
Yan səthin sahəsi
Syan=πrl
Burada:
- r — radius
- l — yan yarımmesafə
Tam səth sahəsi
Stam=πr2+πrl
Konusun həcmi
Konusun həcmi onun içərisinə nə qədər maddə sığacağını göstərir.
Konusun həcm düsturu
V=31πr2h
Bu düstur göstərir ki, konusun həcmi eyni əsas və hündürlüyə malik silindrin həcminin üçdə biri qədərdir.
Konus və digər həndəsi fiqurların müqayisəsi
Konus və silindr
- Silindrin iki əsası var, konusun bir
- Silindrin yan səthi düzdür, konusun əyridir
- Konusun həcmi silindrdən 3 dəfə azdır
Konus və piramida
- Piramidanın əsası çoxbucaqlıdır
- Konusun əsası dairədir
- Hər ikisinin zirvəsi var
Konusun gündəlik həyatda istifadəsi
Konus yalnız dərsliklərdə qalmır, real həyatda da geniş istifadə olunur.
1. Qida sənayesi
- Dondurma külahları
- Şirniyyat qablaşdırmaları
2. Tikinti və memarlıq
- Günbəzlər
- Dam örtükləri
- Qüllələr
3. Nəqliyyat və təhlükəsizlik
- Yol konusları
- Xəbərdarlıq nişanları
4. Təbiətdə
- Vulkanlar
- Şam ağacları
- Dağ zirvələri
Konus riyaziyyatda niyə vacibdir?
Konus anlayışı aşağıdakı sahələrdə mühüm rol oynayır:
- Trigonometriya
- İntegral hesabı
- Fizika (hərəkət və həcm hesablamaları)
- Mühəndislik
- 3D modelləşdirmə
Gələcəkdə texnologiya və dizayn sahələrində konus formalı strukturlar daha da aktuallaşacaq. Yəni konus təkcə keçmişin fiquru deyil, gələcəyin də formasıdır.
Konusla bağlı tez-tez verilən suallar (FAQ)
Konusun neçə üzü var?
- 1 əsas
- 1 yan səth
Konusun kənarları varmı?
Xeyr, konusun düz kənarı yoxdur, yalnız əyri səthləri mövcuddur.
Konusun həcmi niyə 1/3-dür?
Çünki eyni ölçülü silindrlə müqayisədə konus daha az boşluq tutur.
