Meymunlar haqqında məlumat | Növləri, davranışı və yaşayış mühiti
Meymunlar primat ailəsinə aid olan heyvanlardır. Primatlar — insanlar da daxil olmaqla, ağaclarda və torpaqda yaşayan canlılardır. Meymunlar insanlarla genetik baxımdan çox yaxındır; əslində, onların beyin quruluşu və sosial davranışları insanlara bənzəyir.
Meymunlar həm əyləncəli, həm də maraqlı canlılardır. Onlar ağıllı, çevik və bəzən planlı hərəkət edən heyvanlardır. Təbiətdə meymunların rolu böyükdür: onlar meyvələri yeyir, toxumları yayır və ekosistemin balansının qorunmasına kömək edirlər.
Meymun haqqinda melumat
2. Meymunların təsnifatı və növləri
Meymunlar iki əsas qrupa bölünür:
- Eski dünya meymunları (Old World monkeys)
- Əsasən Afrika və Asiyada yaşayırlar.
- Onların quyruqları qısa və ya heç yoxdur.
- Burunları dar və düz xətli olur.
- Məsələn: Babunlar, Makaklar, Kolobus meymunları.
- Yeni dünya meymunları (New World monkeys)
- Əsasən Cənubi və Mərkəzi Amerikada yaşayırlar.
- Çox vaxt uzun, tutmaq qabiliyyətinə malik quyruqları olur.
- Burunları geniş və yanlara açılır.
- Məsələn: Kapuçin meymunları, Tamarinlər, Saki meymunları.
Əsas fərqlər: Eski dünya meymunları daha böyük və güclü bədən quruluşuna malikdir, torpaq üzərində də rahat hərəkət edə bilirlər. Yeni dünya meymunları isə daha çox ağac həyatına uyğundur və quyruqları ilə ətrafdakı budaqları asanlıqla tutur.
3. Meymunların yaşayış mühiti
Meymunlar dünyanın müxtəlif bölgələrində yaşaya bilirlər: tropik meşələr, dağlıq ərazilər, savannalar və hətta şəhər ətrafları.
- Tropik meşələr: Yeni dünya meymunlarının əksəriyyəti burada yaşayır.
- Dağlıq bölgələr: Babunlar kimi bəzi meymunlar yüksək dağlarda da tapılır.
- Savanna və düzənliklər: Burada yaşayan meymunlar, məsələn, Afrika babunları, həm torpaq üzərində, həm də ağaclarda hərəkət edir.
Meymunların yaşayış yeri onların qidalanma və sosial həyatına birbaşa təsir edir. Ağaclarda yaşayan meymunlar çox vaxt meyvə və yarpaqlarla qidalanır, torpaq üzərində yaşayanlar isə həm bitki, həm də kiçik heyvanlarla qidalanır.
4. Fiziki xüsusiyyətlər
Meymunların bədən quruluşu növünə görə dəyişir:
- Bədən uzunluğu: 15 sm-dən 1 metrədək.
- Çəki: 100 qramdan 30 kq-dək.
- Rəng: Qara, qəhvəyi, boz, bəzən ağ və sarı ləkələrlə.
Onların əlləri və ayaqları ağaclarda sallaşmaq üçün uyğundur. Əllərində barmaq ucları toxunmanı artırır, ayaqları isə budaqları tutmağa yarayır. Diş quruluşları müxtəlifdir; bu, həm bitki, həm də heyvan mənşəli qidaları çeynəməyə imkan verir.
5. Qidalanma və pəhriz
Meymunlar əsasən omnivordur, yəni həm bitki, həm də heyvan mənşəli qidalar yeyirlər.
- Meyvə və yarpaqlar: Əksər meymunların əsas qidasıdır.
- Həşəratlar və kiçik heyvanlar: Zülal ehtiyacını ödəyir.
- Torpaq və köklər: Bəzi növlər minerallar üçün torpaq yeyir.
Qidalanma vərdişləri onların yaşadıqları mühitə uyğunlaşmasına kömək edir. Tropik meşələrdə meyvələr çox olduğundan, ağac meymunları əsasən meyvə ilə qidalanır. Savannalarda isə onlar həm bitki, həm də kiçik heyvanları yeyir.
6. Sosial həyat və davranış
Meymunlar sosial heyvanlardır və böyük qruplar şəklində yaşayırlar. Sosial quruluşları müxtəlif ola bilər:
- Patriarxal qruplar: Bir kişi meymun və bir neçə dişi ilə kiçik qruplar.
- Matriarxal və ya qarışıq qruplar: Böyük ailə qrupları, bir neçə kişi və dişi.
Meymunlar müxtəlif səslər, jestlər və mimikalar vasitəsilə bir-biri ilə ünsiyyət qurur. Onlar həmçinin problem həll etmə, alət istifadə etmə və planlı hərəkət qabiliyyətinə malikdirlər.
7. İnsanlarla əlaqəsi və ekoloji əhəmiyyəti
Meymunlar insanların yaxın qohumlarıdır və tədqiqatlar üçün çox faydalıdır. Onlar həmçinin təbiətdə toxumların yayılmasına kömək edir və ekosistemin balansını qoruyur.
Lakin bəzi yerlərdə meymunlar insanların kənd təsərrüfatına zərər verə bilər, bu da insan-meymun qarşıdurmasına səbəb olur. Bu səbəbdən onların qorunması və yaşayış mühitinin qorunması böyük önəm daşıyır.
8. Meymunların qorunması
Dünya üzrə bəzi meymun növləri təhlükə altındadır. Meşələrin məhv edilməsi, ovlanma və insan fəaliyyətləri onların sayını azaldır. UNESCO və digər ekoloji təşkilatlar meymunların qorunması üçün proqramlar həyata keçirir.
Qorunma tədbirləri arasında:
- Təbiət rezervatlarının yaradılması
- Ov və ticarətə qarşı qanunların tətbiqi
- İnsan-meymun qarşıdurmasının azaldılması
9. Maraqlı faktlar
- Meymunlar suyu daima içməyə ehtiyac duymur; onlar meyvələrdən və yarpaqlardan kifayət qədər maye əldə edə bilirlər.
- Kapuçin meymunları alətlərdən istifadə edərək qoz-fındıq qırır.
- Babunlar böyük qruplar şəklində yaşayaraq yırtıcılardan qorunurlar.
- Meymunlar insanların üz ifadələrini oxuyaraq emosional cavab verə bilirlər.
