Paralimpiya Oyunları 2026: Tarixi, Əhəmiyyəti və Azərbaycan Paraidmanı

January 11, 2026

7 3 minutes read

Paralimpiya oyunları əlilliyi olan idmançıların iştirak etdiyi beynəlxalq idman yarışlarıdır. Bu oyunlarda iştirak edən idmançılar fiziki, vizual və ya intelektual məhdudiyyətləri olmasına baxmayaraq müxtəlif idman növlərində bacarıqlarını nümayiş etdirirlər. Paralimpiya oyunları hər dörd ildən bir Yay və Qış formatında keçirilir və Olimpiya oyunları ilə paralel olaraq dünyada böyük maraq doğurur.

Yay Paralimpiya oyunları Olimpiya oyunlarından bir neçə həftə sonra təşkil edilir və əsas yarışlar eyni stadion və idman komplekslərində keçirilir. Qış oyunları isə qış idman növlərini əhatə edir və xüsusi qar və buz şəraitində keçirilir.

Paralimpiya oyunlari haqqinda melumat

2. Paralimpiya hərəkətinin tarixi və mənşəyi

2.1 İlk addımlar: Dr. Ludwig Guttmann və Stoke Mandeville

Paralimpiya oyunlarının başlanğıcı II Dünya müharibəsi dövrünə gedib çıxır. 1944-cü ildə britaniyalı neyrocərrah Dr. Ludwig Guttmann spinal zədələnmiş əsgərlərlə reabilitasiya proqramı həyata keçirməyə başladı. O, idmanı həm bərpa vasitəsi, həm də həyat keyfiyyətini artıran üsul kimi tətbiq etdi.

1948-ci ildə Londonda Olimpiya oyunlarının açılış günü Dr. Guttmann əlil arabasında olan əsgərlər üçün kiçik oxatma yarışması təşkil etdi. Bu hadisə sonradan Paralimpiya oyunlarının əsasını qoydu və ilk Stoke Mandeville Oyunları olaraq adlandırıldı.

2.2 Rəsmi Paralimpiya oyunlarının başlanğıcı

Stoke Mandeville yarışları böyüyərək beynəlxalq tədbirə çevrildi. 1960-cı ildə Romada ilk rəsmi Yay Paralimpiya oyunları keçirildi və 400-dən çox idmançı iştirak etdi. Bu, Paralimpiya oyunlarının dünya miqyasında tanınmasının başlanğıcı oldu.

Qış Paralimpiya oyunları isə 1976-cı ildə İsveçdə baş tutdu. Qış oyunları qış idman növlərinə marağı artırdı və əlilliyi olan idmançılar üçün qış idman növlərində də yarışma imkanı yaratdı.

2.3 Olimpiya oyunları ilə inteqrasiya

1988-ci ildən etibarən Seul və 1992-ci ildən sonra Albertville Paralimpiya oyunları Olimpiya oyunları ilə daha sıx əlaqəli şəkildə keçirilməyə başladı. Bu, oyunların keçirildiyi şəhərlərin həm Olimpiya, həm də Paralimpiya oyunlarını qəbul etməsini təmin etdi və yarışların beynəlxalq səviyyədə daha geniş tanınmasına səbəb oldu.

3. Paralimpiya oyunlarının məqsədi

Paralimpiya oyunlarının əsas məqsədi yalnız idman yarışları təşkil etmək deyil. Bu oyunlar əlilliyi olan insanların cəmiyyətdə rolunu gücləndirmək, bərabərhüquqluluğu təşviq etmək və idman vasitəsilə sosial inteqrasiyanı artırmaqdır. Paralimpiya hərəkəti insanların bacarıqlarına fokuslanaraq stereotipləri qırır və cəmiyyətin əlilliyə dair səhv təsəvvürlərini dəyişir.

Bu oyunlar həm də milyonlarla tamaşaçı üçün ilham mənbəyidir. Hər Paralimpiya atleti sahibləndiyi statusla həm öz ölkəsini, həm də əlilliyi olan insanları qürurla təmsil edir.

4. İştirak və kateqoriyalar

Paralimpiya oyunlarında idmançılar xüsusi kateqoriyalara bölünür ki, hər biri öz ehtiyac və bacarıqlarına uyğun rəqabət apara bilsin.

4.1 Əsas kateqoriyalar

Beynəlxalq Paralimpiya Komitəsi (IPC) idmançıları aşağıdakı kateqoriyalara bölür:

Əzələ gücünün məhdudiyyəti
Hərəkət diapazonunun məhdudluğu
Əzaların çatışmazlığı (amputasiya və s.)
Qısa boy
Koordinasiya problemləri
Görmə məhdudiyyəti
İntellektual çətinliklər

Bu kateqoriyalar idman növündən asılı olaraq dəyişir və hər atleti ədalətli müsabiqəyə cəlb etmək üçün nəzərdə tutulub.

5. Paralimpiya oyunlarında idman növləri

Paralimpiya oyunlarının üstünlüyü ondan ibarətdir ki, onlar çoxsaylı idman növlərini əhatə edir.

5.1 Yay Paralimpiya idman növləri

Yay oyunlarında aşağıdakı idman növləri yer alır:

Paraatletika – qaçış, tullanma, atma
Paraüzgüçülük
Paracüdo
Parataekvondo
Masaüstü tennis
Boccia
Velosiped (para-cycling)
Atıcılıq

5.2 Qış Paralimpiya idman növləri

Qış oyunları isə aşağıdakı idman növlərini əhatə edir:

Para xizəksürmə
Para snoubord
Para biatlon
Para nordik skii
Para curlinq

Hər bir idman növü müxtəlif fiziki və vizual çətinlikləri olan idmançılar üçün yarışma imkanı yaradır.

6. Paralimpiya oyunlarının təsiri

6.1 Cəmiyyətə təsiri

Paralimpiya oyunları əlilliyi olan insanların cəmiyyətə inteqrasiyasını gücləndirir və onların gündəlik həyatdakı maneələrin aradan qaldırılmasına töhfə verir. Hər yeni oyun ölkələrdə əlçatanlığın artırılması, ictimai infrastrukturun təkmilləşdirilməsi üçün təşviq rolunu oynayır.

6.2 Media və qlobal diqqət

Son illərdə Paralimpiya oyunlarına diqqət artıb. Yayım və media əhatəsi oyunların beynəlxalq marağını göstərir. Bu, yalnız idman yarışları deyil, həm də qlobal sosial hərəkət olduğunu təsdiqləyir.

6.3 Yeni nəsil para idmançılar

Uşaq Paralimpiya oyunları gənc nəsil idmançıların yetişməsinə yardım edir və onların sosial inteqrasiyasını təmin edir. Bu yarışlar uşaqları erkən yaşda idmana cəlb edir və gələcəkdə paralimpiya səviyyəsində idmançıların hazırlanmasına töhfə verir.

7. Azərbaycanın Paralimpiya hərəkatı

Azərbaycan Milli Paralimpiya Komitəsi 1996-cı ildə təsis edilib və ölkənin paralimpiya idman tarixində böyük rol oynayır. İlk dəfə 1996-cı ildə Atlantada iki idmançı ilə iştirak etmişik. Sonrakı illərdə iştirak daha da genişləndi və paraidman ölkədə sistemli şəkildə inkişaf etdi.

Azərbaycan idmançıları paraüzgüçülük, paracüdo, parataekvondo və digər idman növlərində uğurlar qazanıb. Medallar həm ölkə üçün, həm də əlilliyi olan insanların sosial statusunun yüksəlməsi üçün əhəmiyyətlidir.