Piza Qülləsi – Tarixi, Memarlığı və Meylli Tikilinin Sirrləri
Piza Qülləsi (ital. Torre di Pisa) dünyada məşhur olan və İtaliyada yerləşən tarixi bir memarlıq möcüzəsidir. Dünyanın ən tanınmış və ikonik tikililərindən biri hesab edilən bu qüllə, öz qeyri-adi meyli ilə həm turistləri, həm də memarlıq sevərləri cəlb edir. Piza Qülləsi sadəcə bir tikili deyil, həm də mühəndislik tarixində diqqət çəkən bir nümunədir. Bu məqalədə biz Piza Qülləsinin tarixi, memarlıq xüsusiyyətləri, səbəbləri və qlobal əhəmiyyəti barədə ətraflı məlumat verəcəyik.
Piza Qullesi haqqinda melumat
Piza Qülləsinin Tarixi
Piza Qülləsi 12-ci əsrin sonunda, yəni 1173-cü ildə İtaliyanın Piza şəhərində tikilməyə başlanmışdır. Bu qüllənin tikilməsinin əsas məqsədi şəhərin baş kilsəsi olan Piza Katedralinin çanı qülləsi funksiyasını yerinə yetirmək idi. Layihə ilk olaraq memar Bonanno Pisano tərəfindən hazırlanmışdır.
Qüllənin tikintisi bir neçə mərhələdə aparılmış və uzun illər sürmüşdür. Tarixi qeydlərə görə, Piza Qülləsi tikintisi zamanı müxtəlif mühəndis və memarlar işə cəlb edilmişdir, lakin tikinti 1372-ci ildə yekunlaşmışdır. Tikinti prosesi zamanı qüllənin qeyri-adi meyli artıq erkən mərhələlərdə özünü göstərmişdir.
Qüllənin meyli əsasən zəif torpaq təməlləri və onun altındakı torpağın qeyri-bərabər sıxlığı ilə bağlıdır. Piza şəhəri Arno çayı yaxınlığında yerləşir və torpaq çoxlu qum, gil və çınqıl qarışığından ibarət olduğundan, qüllənin təməlində çöküntülər yaranmışdır.
Memarlıq Xüsusiyyətləri
Piza Qülləsi Roman memarlıq üslubunda inşa edilmişdir və altı səviyyədən ibarətdir. Tikili 55.86 metr hündürlüyündədir və 294 addım olan spiral pilləkənlərlə daxilə qalxmaq mümkündür.
Qüllənin xarici görünüşü ağ mermerdən hazırlanmışdır və hər mərtəbəsi sütunlar və dekorativ arkalardan ibarətdir. Mərkəzi hissəsi isə boş bir silindr formasında dizayn edilmişdir. Qüllənin döşəməsi və divarları qalın və möhkəm hazırlanmışdır, lakin zəif təməl səbəbindən meyli yaranmışdır.
Qüllənin ən məşhur xüsusiyyəti onun meylidir. Tikili düz dayana bilməyib qəribə bir meyl almış və bu meyl zamanla daha da artmışdır. Qüllənin meylinin səbəbləri arasında torpaq strukturu, təməl dərinliyinin az olması və qüllənin yuxarı hissələrinin ağır olması önəmli rol oynamışdır.
Piza Qülləsinin Meyli
Piza Qülləsinin meyli təxminən 3.97 dərəcə olaraq ölçülmüşdür. Bu meyl qülləni bənzərsiz və dünyada məşhur edən əsas amildir. Qüllənin meylinə baxmayaraq, onun təhlükəsizliyi mühəndislər tərəfindən illər ərzində təmin edilmişdir.
1990-cı illərdə qüllənin meylinin artmasını dayandırmaq üçün böyük bərpa işləri aparılmışdır. Təxminən 11 il davam edən bu işlər zamanı qülləyə əlavə dəstək verilmiş, torpaq möhkəmləndirilmiş və meyl sabitlənmişdir. Hazırda Piza Qülləsi həm turistlər üçün təhlükəsizdir, həm də tarixi görünüşünü qoruyub saxlamışdır.
Tarixi və Mədəni Əhəmiyyəti
Piza Qülləsi yalnız memarlıq abidəsi kimi deyil, həm də İtaliya və dünya mədəniyyəti üçün əhəmiyyətli bir simvoldur. Qüllə UNESCO-nun Dünya İrs Siyahısına daxil edilmişdir və hər il milyonlarla turist tərəfindən ziyarət olunur.
Piza Qülləsi, həmçinin, mühəndislik tarixində təməl problemlərinin və qeyri-adi tikili üsullarının dərs nümunəsi kimi qiymətləndirilir. Dünyanın müxtəlif memarlıq məktəblərində Piza Qülləsinin meylinin səbəbləri və onun bərpası dərs mövzusu kimi öyrədilir.
Turizm və Ziyarət
Piza Qülləsi turistlər üçün məşhur bir istiqamət olmaqla yanaşı, Piza şəhərinin simvolu sayılır. Qüllənin yerləşdiyi Piazza dei Miracoli (Mucizələr Meydanı) həm kilsələr, həm də digər tarixi abidələr üçün mərkəzdir.
Turistlər qüllənin içərisinə daxil olub spiral pilləkənlər vasitəsilə yuxarı qalxa və Piza şəhəsinin mənzərəsini görə bilərlər. Ziyarətçilər üçün müxtəlif bilet variantları mövcuddur və qüllə ətrafında foto çəkilişlər üçün xüsusi sahələr ayrılmışdır.
Memarlıq və Mühəndislik Nümunəsi
Piza Qülləsi memarlıq və mühəndislik baxımından unikal bir nümunədir. Qüllənin meylini aradan qaldırmaq və onu sabitləşdirmək üçün müasir mühəndislər müxtəlif üsullardan istifadə etmişlər.
Məsələn:
- Qüllənin altındakı torpağa əlavə dəstək verilməsi
- Aşağı hissədə torpaq çıxarılması və balansın təmin olunması
- Qüllənin yuxarı hissəsinin ağırlığının düzgün paylanması
Bu bərpa işləri nəticəsində qüllə həm tarixi görünüşünü qoruyub saxlayıb, həm də təhlükəsizliyini təmin edib.
Piza Qülləsinin Qlobal Tanınması
Piza Qülləsi dünyada simvolik bir məna daşıyır. “Əyilmiş qüllə” olaraq tanınan bu tikili, turistlərin və memarların diqqətini çəkir. Qüllə müxtəlif filmlərdə, sənət əsərlərində və reklam kampaniyalarında istifadə edilmişdir.
Bundan əlavə, Piza Qülləsi İtaliya mədəniyyətinin və tarixinin beynəlxalq səviyyədə təbliğ olunmasına xidmət edir. Hər il burada keçirilən mədəni tədbirlər və festivallar turistləri cəlb edir və yerli iqtisadiyyata müsbət təsir göstərir.
