Qobustan: Azərbaycan Tarixi, Qayaüstü Rəsmlər və Arxeoloji İrs
Azərbaycanın qədim tarixinin və mədəni irsinin ən parlaq simvollarından biri Qobustandır. Qobustan, öz təbii gözəlliyi, unikal arxeoloji tapıntıları və qayaüstü rəsmləri ilə yalnız ölkəmizin deyil, həm də dünya miqyasında diqqətəlayiq bir mədəniyyət abidəsi sayılır. UNESCO tərəfindən 2007-ci ildə Dünya İrs Siyahısına daxil edilmiş Qobustan, tarix, arxeologiya və turizm baxımından əvəzsiz əhəmiyyət kəsb edir.
Qobustan bölgəsi, Bakı şəhərinin cənub-qərbində yerləşir və ərazidə yaşayan insanlığın ilkin mərhələlərindən etibarən müxtəlif mədəni fəaliyyətlərin izlərini daşıyır. Buradakı qayaüstü rəsmlər, qədim məişət əşyaları və daş alətlər insan həyatının necə formalaşdığını, ovçuluq və əkinçilik ənənələrini, dini və ritualları əks etdirir.
Qobustan haqqinda melumat vikipediya
Qobustanın Coğrafi Mövqeyi
Qobustan ərazisi Azərbaycanın Xəzər dənizinin sahilindən təxminən 64 km məsafədə yerləşir. Bölgənin relyefi dağlıq və qaya strukturlarından ibarətdir ki, bu da qədim insanların həyat tərzini və müdafiə strategiyalarını əks etdirir. Qobustanın iqlimi isə quru subtropikdir; yaylar isti və quraq, qışlar isə nisbətən mülayim keçir. Bu iqlim şəraiti qədim sakinlərin ovçuluq və maldarlıqla məşğul olmasına əlverişli şərait yaratmışdır.
Arxeoloji Tapıntılar
Qobustanda aparılan arxeoloji qazıntılar bölgənin tarixi haqqında ətraflı məlumat verir. Burada tapılmış daş alətlər, gil və daş məmulatlar insan həyatının ilkin mərhələlərini göstərir. Arxeoloqların tədqiqatlarına görə, Qobustanda insanların məskunlaşması eramızdan əvvəl 10 min ilə 8 min il əvvələ qədər gedib çıxır.
Daş Dövrü Qalıqları
Qobustanda ən çox diqqət çəkən tapıntılar Paleolit və Mesolit dövrünə aid daş alətlərdir. Bu alətlər ovçuluq və balıqçılıq üçün istifadə olunmuşdur. Alətlərin hazırlanma texnikası və material seçimi qədim insanların yüksək zəkasını və təbiətə adaptasiya qabiliyyətini nümayiş etdirir.
Qayaüstü Rəsmlər
Qobustanın dünya miqyasında məşhur olmasının əsas səbəbi onun qayaüstü rəsmləridir. Bu rəsmlər müxtəlif mövzularda hazırlanmışdır: ov səhnələri, heyvan təsvirləri, ibtidai insanlar və dini motivlər. Qayaüstü rəsmlərin tədqiqi göstərir ki, qədim sakinlər həm gündəlik həyatlarını, həm də dini inanclarını rəsmlərlə əbədiləşdiriblər.
Qobustan Milli Tarixi Qoruğu
Qobustan Milli Tarixi Qoruğu 1966-cı ildə yaradılmış və bölgədə mədəni irsin qorunmasını təmin etmişdir. Qoruğun əsas məqsədi qayaüstü rəsmlərin, qədim yaşayış yerlərinin və digər arxeoloji tapıntıların qorunmasıdır. Burada həmçinin muzey fəaliyyət göstərir və turistlər üçün ekskursiyalar təşkil olunur. Qoruq yalnız arxeoloji baxımdan deyil, həm də ekoloji və turizm baxımından böyük əhəmiyyətə malikdir.
Qobustanın UNESCO Dünya İrs Siyahısına Daxil Olması
2007-ci ildə Qobustan UNESCO tərəfindən Dünya İrs Siyahısına daxil edilmişdir. Bu, bölgənin yalnız Azərbaycanın deyil, bütün dünyanın mədəni irsi üçün əhəmiyyətli olduğunu göstərir. UNESCO-nun qərarına əsasən, Qobustan qayaüstü rəsmlərin zənginliyi, unikal geoloji formaları və tarixən insan məskənləri ilə seçilir.
Turizm və Təhsil Əhəmiyyəti
Qobustan həm yerli, həm də xarici turistlərin maraq göstərdiyi bir məkandır. Burada ekoturizm və mədəni turizm formaları inkişaf etdirilir. Qobustan Milli Tarixi Qoruğu turistlər üçün marşrutlar, ekskursiyalar və interaktiv təlim proqramları təqdim edir.
Təhsil baxımından, Qobustan arxeologiya, tarix və antropologiya üzrə tədqiqatçılar üçün canlı təcrübə sahəsidir. Burada aparılan tədqiqatlar qədim insan həyatının müxtəlif aspektlərini öyrənməyə imkan yaradır.
Qobustanın Ətraf Mühit və Təbiəti
Qobustan yalnız tarix və mədəniyyət baxımından deyil, həm də təbiət zənginliyi ilə diqqət çəkir. Burada nadir bitki və heyvan növləri yaşayır. Quru iqlimə adaptasiya olunmuş bitki örtüyü və dağlıq relyef bölgənin ekosistemini formalaşdırır. Qobustan ərazisində yerləşən vulkanlar, qaya formaları və mineral bulaqlar geoloji baxımdan maraqlı tədqiqat obyektləridir.
Qobustan və Azərbaycan Mədəniyyəti
Qobustan Azərbaycan mədəniyyətinin formalaşmasında mühüm rol oynayıb. Buradakı qayaüstü rəsmlər və arxeoloji tapıntılar qədim insanların dünyagörüşünü, inanclarını və gündəlik həyatını əks etdirir. Bu irs, həmçinin müasir Azərbaycan incəsənətinə və folkloruna təsir göstərmişdir.
Qorunma və Gələcək Perspektivlər
Qobustanın qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması üçün müxtəlif tədbirlər görülür. Burada ekoloji turizm təşviq edilir, arxeoloji qazıntılar diqqətlə aparılır və qayaüstü rəsmlər xüsusi qoruyucu texnologiyalarla mühafizə olunur. Gələcəkdə Qobustan daha çox tədqiqat və təhsil mərkəzinə çevrilərək həm ölkə, həm də dünya miqyasında əhəmiyyətini artıracaq.
