Urek haqqinda melumat| Anatomiyası, Sağlamlığı və Xəstəlikləri
Ürək insan bədəninin mərkəzində yerləşən, əzələ toxumasından ibarət bir orqandır. Təxminən yumruq ölçüsündə olan ürək, təxminən 250–350 qram çəkidədir. Onun əsas vəzifəsi qan dövranını təmin etməkdir. Ürək, dörd əsas hissədən ibarətdir: sol və sağ atrium (qulaqcıqlar) və sol və sağ ventrikul (mədəciklər). Bu strukturlar qanı bədən boyunca hərəkət etdirir.
Ürək divarları üç təbəqədən ibarətdir:
- Endokard – daxili təbəqə, ürək boşluqlarını örtür və qanla birbaşa təmasda olur.
- Miokard – əzələ təbəqəsi, ürəyin yığılmasını təmin edir.
- Epikard – xarici təbəqə, ürəyi qoruyur və qan damarları ilə qidalanmasını təmin edir.
Ürək həmçinin valvül sistemi ilə təchiz olunub ki, bu da qan axınının bir istiqamətdə olmasını təmin edir. Əsas valvüllər: mitral, trikuspid, aortal və pulmonar valvüllərdir.
Urek haqqinda melumat
2. Ürəyin Fəaliyyəti və Qan Dövranı
Ürək iki əsas dövran sistemini idarə edir: böyük dövran və kiçik dövran.
- Böyük dövran (sistem dövranı): Oksigenlə zəngin qanı ürəkdən bütün bədənə çatdırır.
- Kiçik dövran (ağciyər dövranı): Oksigensiz qanı ağciyərlərə göndərir, orada oksigenlə zənginləşir və yenidən ürəyə qayıdır.
Ürəyin ritmik yığılması sinoatriyal düyün tərəfindən idarə olunur. Bu düyün ürəyə elektrik impulsları göndərərək ürək döyüntüsünü nizamlayır. Sağ atriumda yerləşən sinoatriyal düyün təbii “pacemaker” kimi fəaliyyət göstərir.
3. Ürək Sağlamlığı və Xəstəlikləri
Ürək sağlamlığı insanın ümumi sağlamlığı üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Ürək xəstəlikləri dünyanın ən çox ölüm səbəblərindən biridir. Ən geniş yayılmış ürək problemləri bunlardır:
- Ateroskleroz: Ürək arteriyalarının tıxanması, qan axınının məhdudlaşması.
- Ürək çatışmazlığı: Ürəyin bədən üçün kifayət qədər qan pompalaya bilməməsi.
- İnfarkt (ürək tutması): Ürək əzələsinə qan axınının kəskin şəkildə dayanması.
- Arterial hipertoniya (yüksək qan təzyiqi): Ürəyə əlavə yük gətirir və damarları zədələyir.
- Aritmiyalar: Ürəyin ritminin pozulması, bu da qan dövranını təsir edir.
Ürək xəstəliklərinin qarşısını almaq üçün düzgün qidalanma, fiziki aktivlik, stressin idarə olunması və mütəmadi tibbi müayinələr çox vacibdir.
4. Ürək və Qidalanma
Ürəyin sağlam qalması üçün düzgün qidalanma vacibdir. Qida rasionunda omega-3 yağ turşuları, lifli qidalar, təzə tərəvəz və meyvələr olmalıdır. Trans yağlar, yüksək duz və şəkər ürək üçün təhlükəlidir.
Mütəmadi olaraq balıq, qoz-fındıq, zeytun yağı və tam taxıllar qəbul etmək ürək damarlarının elastikliyini qoruyur və infarkt riskini azaldır.
5. Fiziki Aktivlik və Ürək
Fiziki aktivlik ürək-damar sistemini gücləndirir. Yüngül və orta intensivlikdə idman, məsələn, yürüş, velosiped sürmə və üzgüçülük, ürəyin daha effektiv işləməsini təmin edir.
Daimi məşqlər:
- Ürək əzələsini gücləndirir.
- Qan təzyiqini normallaşdırır.
- Xolesterolu aşağı salır.
6. Ürək və Stress
Stress ürəyə mənfi təsir göstərir. Uzunmüddətli stress hipertoniya, aritmiyalar və infarkt riskini artırır. Stressi idarə etmək üçün nəfəs məşqləri, meditasiya və hobbilərlə məşğul olmaq faydalıdır.
7. Ürək Xəstəliklərinin Profilaktikası
Ürək xəstəliklərinin qarşısını almaq üçün:
- Siqaretdən uzaq durmaq
- Alkoqol istehlakını azaltmaq
- Düzgün qidalanmaq
- Mütəmadi idman etmək
- Stressi idarə etmək
Bu qaydalar uzunömürlülüyü artırır və həyat keyfiyyətini yüksəldir.
8. Ürək Qoruyucu Texnologiyalar və Müalicə
Müasir tibb ürək xəstəliklərinin müalicəsində böyük irəliləyişlər əldə edib.
- Stentlər və bypass əməliyyatları arteriyaların açılması üçün istifadə olunur.
- Pacemaker və implantable defibrillatorlar aritmiyaları nizamlayır.
- Yüksək texnologiyalı diaqnostika üsulları: EKG, ehokardioqrafiya və MRT ürəyin vəziyyətini dəqiq göstərir.
9. Ürəyin Psixoloji Əhəmiyyəti
Ürək yalnız fiziki deyil, həm də mədəni və emosional simvoldur. Müxtəlif mədəniyyətlərdə ürək sevgi, cəsarət və həyatın mərkəzi kimi qəbul edilir. Psixoloji sağlamlıq, xüsusilə depressiya və stres, ürək xəstəliklərinə təsir göstərə bilər.
