Yuxular bəşəriyyət tarixinin ən qədim zamanlarından bəri insanların marağına səbəb olan, həm elmi, həm də mistik tərəfləri ilə araşdırılan mövzulardan biridir. Gecənin qaranlığında beynimiz fərqli dünyalara qapı açarkən, bəzən özümüzü qəribə hadisələrin içində, bəzən də gündəlik həyatın davamında tapırıq. Bu proseslər zamanı fiziki olaraq verdiyimiz reaksiyalar isə yuxunun dərinliyini və emosional yükünü göstərən ən bariz nümunələrdir. Bu reaksiyalar arasında yuxuda gulmek, həm tibbi nöqteyi-nəzərdən, həm də psixoloji aspektlərdən olduqca mürəkkəb bir hadisədir. İnsanların yuxuda səslə və ya gülümsəyərək verdiyi bu reaksiya, beyin dalğalarından tutmuş bastırılmış duyğulara qədər bir çox amilin nəticəsi kimi qiymətləndirilir.
Yuxuda gülmək hadisəsi, elmi dildə çox vaxt emosional boşalma və ya sinir sisteminin bir növ rahatlama mexanizmi kimi izah olunur. İnsan yuxu zamanı fərqli fazalardan keçir və bu fazaların hər biri beynin müxtəlif nahiyələrinin aktivliyi ilə xarakterizə olunur. Xüsusilə REM adlanan sürətli göz hərəkətləri mərhələsində görülən yuxular, emosional baxımdan ən intensiv olanlardır. Bu mərhələdə beyin, oyaq olduğumuz vaxtdakı kimi aktiv çalışır, lakin bədən əzələləri müvəqqəti olaraq iflic vəziyyətində olur. Buna baxmayaraq, bəzən emosional intensivlik o qədər güclü olur ki, fiziki maneələri aşaraq səsli gülüş və ya üz mimikaları şəklində büruzə verir. Bu, bir növ beynin daxili sevincini və ya ironiyasını xarici dünyaya ötürmə formasıdır.
Yuxuda gülmək
Yuxuda Şən Olmağın Bioloji və Nevroloji Əsasları
İnsan beyni gecə boyu dincəldiyini düşünsək də, əslində o, gün ərzində toplanan məlumatları emal etməklə məşğul olur. Nevroloji baxımdan yuxuda şən olmaq və bu hissi fiziki gülüşlə ifadə etmək, dopamin və serotonin kimi xoşbəxtlik hormonlarının ifrazı ilə əlaqəli ola bilər. Beynin limbik sistemi, yəni emosiyaların idarə olunduğu mərkəz, yuxu zamanı fəal olduqda, biz real həyatda yaşadığımız və ya arzuladığımız sevincləri yenidən təcrübə edirik. Bu emosional dalğalanma kifayət qədər yüksək olduqda, səs telləri və tənəffüs sistemi bu sevincə şərik olur. Bu vəziyyət adətən zərərsizdir və insanın ümumi psixi sağlamlığının bir göstəricisi kimi qəbul edilir.
Bəzi hallarda yuxuda gulmek hadisəsi daha çox uşaqlarda müşahidə olunur. Uşaqların sinir sistemi hələ tam inkişaf etmədiyi və öyrənmə prosesi çox sürətli getdiyi üçün, onların yuxuları daha rəngarəng və emosional olur. Körpələrin yuxuda gülümsəməsi çox vaxt “mələklərlə danışmaq” kimi xalq arasında yozulsa da, elmi tərəfdən bu, beynin inkişafı və gün ərzində öyrənilən yeni hisslərin emal olunması prosesidir. Yetkinlərdə isə bu vəziyyət daha çox günün gərginliyindən sonra yaranan psixoloji kompensasiya mexanizmidir. Gündəlik həyatda güclü stress yaşayan bir şəxs, yuxusunda özünü çox şən bir mühitdə görüb gülə bilər ki, bu da sinir sisteminin özünü bərpa etmə üsuludur.
Şüuraltı Mesajlar və Yuxuda Sevinməyin Psixoloji Təhlili
Psixologiyanın atası sayılan Ziqmund Freydin nəzəriyyələrinə görə, yuxular şüuraltına gedən “kral yolu”dur. Yuxuda sevinmək və ya qəhqəhə çəkmək, əslində şüurda gizlədilən, lakin üzə çıxarılmayan arzuların və ya qorxuların təzahürü ola bilər. Bəzən insan real həyatda özünü ifadə etməkdə çətinlik çəkdiyi anlarda, yuxu aləmi ona bu azadlığı verir. Gülüş burada bir növ müdafiə mexanizmi rolunu oynaya bilər. Şüuraltı, üzləşməkdən qorxduğumuz bir vəziyyəti gülünc hala gətirərək bizi sakitləşdirir. Buna görə də, yuxuda gulmek hər zaman sadə bir xoşbəxtlik deyil, bəzən dərin bir psixoloji rahatlamanın işarəsidir.
Yuxu yozmaları və ezoterik yanaşmalar da bu mövzuya geniş yer ayırır. Bir çox mədəniyyətdə yuxuda şən əhval-ruhiyyədə olmaq, yaxın gələcəkdə gözlənilən xoş xəbərlərin və ya maddi rifahın müjdəçisi hesab olunur. Lakin psixoloqlar vurğulayırlar ki, yuxunun mənası tamamilə insanın həmin andakı daxili vəziyyəti ilə bağlıdır. Əgər bir şəxs uzun müddətdir kədər içindədirsə və yuxusunda gülürsə, bu, onun ruhunun sağalmağa başladığını və daxili münaqişələrin həll olunduğunu göstərir. Bu tip yuxular, insanın özü ilə sülh bağlaması və mənfi emosiyalardan təmizlənməsi prosesinin bir parçasıdır.
Yuxuda Gülməyin Sağlamlığa Təsiri və Yuxu Keyfiyyəti
Gülmək, həm oyaq vaxtı, həm də yuxuda bədən üçün bir növ terapiya rolunu oynayır. Yuxuda gulmek zamanı bədənimiz endorfin ifraz edir ki, bu da ağrı kəsici təsir göstərir və stres səviyyəsini aşağı salır. Bu cür yuxulardan sonra insanlar adətən daha gümrah və enerjili oyanırlar. Yaxşı bir yuxu keyfiyyəti üçün müsbət emosiyaların yaşanması vacibdir. Beyin müsbət obrazlarla yükləndikdə, bədən daha dərin və keyfiyyətli istirahət edir. Buna görə də, yuxuda özünü şən hiss etmək, fiziki sağlamlığın və immun sisteminin güclənməsinə dolayısı ilə töhfə verir.
Lakin qeyd etmək lazımdır ki, yuxuda çox tez-tez və nəzarətsiz şəkildə gülmək bəzi nadir hallarda yuxu pozğunluqlarının işarəsi də ola bilər. REM yuxu davranışı pozğunluğu adlanan vəziyyətdə, insan yuxusunda gördüyü hərəkətləri fiziki olaraq yerinə yetirməyə çalışır. Əgər yuxuda gulmek hərəkəti həddindən artıq aqressiv və ya narahatlıq verici bir hal alırsa, bu, mütəxəssis məsləhəti tələb edə bilər. Lakin əksər insanlar üçün bu, sadəcə gecənin gətirdiyi xoş bir sürpriz və ruhun təbəssümüdür. Yuxular beynimizin bizə təqdim etdiyi ən maraqlı kinofilmlərdir və orada baş rolun gülməsi, həyatın çətinliklərinə qarşı ən gözəl cavabdır.
0 Comments