AZƏRBAYCANDA QADINLARIN PENSİYA TƏMİNATI SİSTEMİ: ÜMUMİ ƏSASLAR VƏ 3 UŞAQLI ANALARIN HÜQUQİ VƏZİYYƏTİ

Azərbaycan Respublikasında sosial müdafiə və pensiya təminatı dövlət siyasətinin ən strateji, həssas və birbaşa vətəndaş rifahına yönəlmiş istiqamətlərindən birini təşkil edir. Müasir müstəqil Azərbaycan dövlətinin banisi, ümummilli lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə əsası qoyulmuş və bu gün Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilən sosial-iqtisadi kursun təməlində vətəndaş məmnunluğu, sosial ədalət və humanizm prinsipləri dayanır. Bu strateji yanaşmanın mühüm hədəflərindən biri də cəmiyyətin dayaq sütunu olan ailə institutunun qorunması, ana və uşaqların hüquqlarının yüksək səviyyədə müdafiə olunmasıdır.

Pensiya qanunvericiliyi zaman keçdikcə ölkənin iqtisadi reallıqlarına, demoqrafik meyllərinə və beynəlxalq standartlara uyğun olaraq ciddi islahat mərhələlərindən keçmişdir. Hazırda bu sahədə əsas tənzimləyici normativ-hüquqi akt sənədi “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunudur. Cəmiyyətdə tez-tez müzakirə olunan, həm iqtisadçılar, həm də çoxsaylı vətəndaşlar tərəfindən xüsusi maraq doğuran məsələlərdən biri uşaqlı qadınların, xüsusilə də 3 uşaq anası olan qadınların pensiya yaşı, onlara tətbiq olunan güzəştlər və qanunvericilik tərəfindən müəyyən edilmiş mövcud şərtlərdir.

Bu məqalədə Azərbaycan Respublikasında fəaliyyət göstərən mövcud pensiya sisteminin strukturu, qadınlar üçün ümumi pensiya yaşının artırılması dinamikası, çoxuşaqlı anlayışı çərçivəsində mövcud olan qanunvericilik sənədləri, 3 uşaqlı qadınların sosial-hüquqi vəziyyəti, pensiya kapitalı tələbləri və bu sahədə aparılan geniş ictimai və parlament müzakirələri ətraflı şəkildə təhlil ediləcəkdir.

1. AZƏRBAYCANDA PENSİYA SİSTEMİNİN HÜQUQİ TƏMƏLLƏRİ VƏ İSLAHATLARIN XRONOLOGİYASI

Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 38-ci maddəsinə əsasən, hər kəsin qanunla müəyyən edilmiş yaş həddinə çatdıqda, xəstəliyinə, əlilliyinə, ailə başçısını itirdiyinə, əmək qabiliyyətini itirdiyinə, işsizliyə görə və qanunla nəzərdə tutulmuş digər hallarda sosial təminat hüququ vardır. Bu konstitusion hüququn reallaşdırılması mexanizmləri əsasən “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunla tənzimlənir.

2006-cı il yanvarın 1-dən qüvvəyə minmiş bu Qanun, ölkədə köhnə sovet modelindən tamamilə fərqli, sığorta prinsiplərinə əsaslanan müasir pensiya sisteminin əsasını qoydu. Sistem üç əsas tərkib hissədən (baza, sığorta və yığım) ibarət planlaşdırılsa da, sonrakı islahatlarla daha da sadələşdirildi və vahid sığorta prinsipi ön plana çıxdı.

2017-ci il İslahatı və Pensiya Yaşının Artırılması Strategiyası

Pensiya sisteminin uzunmüddətli maliyyə dayanıqlığını təmin etmək və dövlət büdcəsindən (Dövlət Sosial Müdafiə Fonduna – DSMF) olan asılılığı azaltmaq məqsədilə 2017-ci ildə Qanuna çox ciddi və fundamental dəyişikliklər edildi. Həmin dəyişikliklərlə pensiya yaşı həm kişilər, həm də qadınlar üçün mərhələli şəkildə 65 yaşa çatdırılması qərara alındı.

Qanunun 7-ci maddəsinə əsasən müəyyən edilən keçid dövrü qrafiki aşağıdakı xronoloji ardıcıllıqla reallaşdırılır:

• Kişilər üçün: Pensiya yaşı həddi 2017-ci il iyulun 1-dən başlayaraq hər il 6 ay artırılaraq 2021-ci il iyulun 1-də 65 yaşa çatdırıldı və donduruldu. Hazırda kişilər üçün ümumi pensiya yaşı sabit olaraq 65-dir.
• Qadınlar üçün: Pensiya yaş həddi 2017-ci il iyulun 1-dən başlayaraq hər il 6 ay artırılır. Bu proses 2027-ci il iyulun 1-dək davam edəcək və həmin tarixdə qadınların da ümumi pensiya yaşı 65 olacaqdır.

Dövr	Kişilər üzrə pensiya yaşı	Qadınlar üzrə pensiya yaşı
1 iyul 2017 – 30 iyun 2018	63 il 6 ay	60 il 6 ay
1 iyul 2018 – 30 iyun 2019	64 il	61 il
1 iyul 2019 – 30 iyun 2020	64 il 6 ay	61 il 6 ay
1 iyul 2020 – 30 iyun 2021	65 il	62 il
1 iyul 2021 – 30 iyun 2022	65 il	62 il 6 ay
1 iyul 2022 – 30 iyun 2023	65 il	63 il
1 iyul 2023 – 30 iyun 2024	65 il	63 il 6 ay
1 iyul 2024 – 30 iyun 2025	65 il	64 il
1 iyul 2025 – 30 iyun 2026 (Cari Dövr)	65 il	64 yaş 6 ay
1 iyul 2026 – 30 iyun 2027	65 il	65 yaş

Cari dövrün reallıqlarına əsasən, qadınlar ümumi əsaslarla yaşa görə əmək pensiyasına çıxmaq üçün 64 yaş 6 ay həddini tamamlamalıdırlar. 2026-cı ilin iyul ayından etibarən isə bu yaş həddi növbəti 6 ay artaraq son hədəfə – 65 yaşa çatacaqdır.

2. ÜMUMİ ƏSASLARLA YAŞA GÖRƏ PENSİYA TƏYİNATININ ŞƏRTLƏRİ

Azərbaycanda yaş həddinə çatmış bir vətəndaşın avtomatik olaraq əmək pensiyası alması qanunla birbaşa tənzimlənmir; bunun üçün müəyyən maliyyə və ya staj şərtlərinin yerinə yetirilməsi mütləqdir. Qanunvericiliyə görə, yaş həddinə (qadınlar üçün cari dövrdə 64 yaş 6 ay) çatmış şəxsin pensiya hüququnun yaranması üçün aşağıdakı iki şərtdən ən azı biri mövcud olmalıdır:

Şərt A: Pensiya Kapitalının Kifayət Etməsi (Staj tələb olunmayan hal)

Vətəndaşın fərdi hesabının sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verməlidir. Azərbaycanda minimum pensiya məbləğinə uyğun olaraq tələb olunan minimum pensiya kapitalı qanunla tənzimlənir. Pensiya məbləği hesablanarkən toplanan kapital qanunvericiliklə müəyyən edilmiş 244 aya (gözlənilən pensiya ödənişi müddəti) bölünür.

Hesablama düsturu: SH=TPSK​

Burada SH – pensiyanın sığorta hissəsi, PSK – pensiya sığorta kapitalı, T – gözlənilən pensiya ödənişi müddəti aylarının sayı (244 ay).

Əgər toplanmış kapital vətəndaşa ən azı minimum pensiya məbləğində ödəniş etməyə imkan verirsə, onun iş stajının neçə il olmasından asılı olmayaraq (hətta 1-2 il olsa belə) yaşa görə əmək pensiyası təyin edilir. Cari dövrdə bu tələbi ödəmək üçün vətəndaşın fərdi hesabında tələb olunan minimum pensiya kapitalı təxminən 46,080 manat təşkil edir.

Şərt B: 25 İllik Sığorta Stajı (Kapital kifayət etmədikdə)

Əgər şəxsin fərdi hesabındakı pensiya kapitalı yuxarıda qeyd olunan minimum məbləğdən azdırsa, o zaman onun azı 25 il sığorta stajı olmalıdır. Qadınlar üçün bu bənddə mühüm bir güzəşt nəzərdə tutulub: 2006-cı il yanvarın 1-dək olan dövrə aid iş stajı sənədlərlə (əmək kitabçası) təsdiq edildiyi təqdirdə, fərdi hesabda hər hansı sığorta kapitalının olmasından asılı olmayaraq, qanun vətəndaşa avtomatik olaraq 25 illik sığorta stajı hədiyyə edir (əgər 2006-cı ilədək minimal da olsa rəsmi iş stajı varsa).

Əgər vətəndaşın nə rəsmi 25 illik stajı, nə də kifayət qədər pensiya kapitalı yoxdursa, o zaman ona yaşa görə əmək pensiyası yox, “Sosial müavinətlər haqqında” Qanuna əsasən yaşa görə sosial müavinət təyin edilir. Qadınlar üçün yaşa görə sosial müavinət almaq hüququ ümumi pensiya yaşından 5 il gec, yəni hazırda qadınlar üçün ümumi pensiya yaşı qrafikinə uyğun olaraq müvafiq fərqlə yaranır.

3. ÇOXUŞAQLI QADINLAR ÜÇÜN GÜZƏŞTLİ PENSİYA ŞƏRTLƏRİ (5 VƏ DAHA ÇOX UŞAQ)

Azərbaycan qanunvericiliyində demoqrafik artımı stimullaşdırmaq və böyük ailələrin sosial müdafiəsini gücləndirmək məqsədilə xüsusi güzəştli bəndlər yer almışdır. Lakin burada hüquqi olaraq “çoxuşaqlı” anlayışının sərhədlərini və erkən pensiya hüququ qazandıran konkret şərtləri dəqiq fərqləndirmək lazımdır.

“Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 8.1-ci maddəsinə əsasən, uşaqlara görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ olan şəxslərin statusu tənzimlənir. Mövcud qanunvericiliyə görə, aşağıdakı kateqoriyadan olan qadınların pensiya yaş həddi 5 il azaldılır:

1. 5 və daha çox uşaq doğub onları bəsləyən/böyüdən qadınlar.
2. Öz uşaqlarından əlavə, valideynlərini itirmiş və ya valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqları övladlığa və ya qəyyumluğa götürüb uşaqların ümumi sayı öz uşaqları ilə birlikdə 5 və ya daha çox olduqda.

Staj və Yaş Güzəştinin Mexanizmi

Bu kateqoriyaya daxil olan qadınların pensiya yaşı ümumi müəyyən edilmiş yaş həddindən (cari dövrdəki 64 yaş 6 aydan) 5 il çıxılmaqla hesablanır. Yəni, 5 uşaqlı bir ana rəsmi şərtlər daxilində 59 yaş 6 ayında pensiyaya çıxmaq hüququ qazanır. Lakin bunun üçün qanunvericilik əlavə şərtlər də qoyur:

• Həmin qadınların azı 10 il sığorta stajı olmalıdır.
• Uşaqların hər biri rəsmi olaraq müəyyən bir yaş həddinə çatmalıdır.

Son Qanunvericilik Dəyişiklikləri və Proaktiv Təyinat

Mühüm qeyd etmək lazımdır ki, dövlət başçısının təsdiq etdiyi fərmanlar və qanunvericiliyə edilən son dəyişikliklərlə uşaqlara görə erkən pensiya təyinatı prosesi tamamilə rəqəmsallaşdırılmış və proaktiv (vətəndaş müraciət etmədən) formaya salınmışdır. Əvvəllər 5 və daha çox uşağı olan qadınlardan uşaqları 8 yaşınadək tərbiyə edib böyütdüklərinə dair yerli icra hakimiyyəti orqanlarından və ya bələdiyyələrdən kağız arayışlar tələb olunurdu. Bu isə ciddi bürokratik maneələr yaradırdı.

Son islahatlarla bu tələb aradan qaldırıldı. Artıq Ədliyyə Nazirliyinin və digər müvafiq qurumların elektron informasiya sistemlərində uşaqların sağ olması, ana ilə əlaqəsi və yaş göstəriciləri avtomatik yoxlanılır və pensiya hüququ yaranan gündə sənədsiz-sübutsuz proaktiv təyinat həyata keçirilir.

4. 3 UŞAQLI QADINLARIN PENSİYA YAŞI VƏ MÖVCUD QANUNVERİCİLİKDƏKİ DURUMU

İndi isə birbaşa vətəndaşların ən çox sual ünvanladığı əsas mövzuya keçək: Azərbaycanda 3 uşağı olan qadınların pensiya yaşı neçədir və onlara hər hansı güzəşt tətbiq olunurmu?

Mövcud Hüquqi Reallıq: Azərbaycan Respublikasının hazırda qüvvədə olan “Əmək pensiyaları haqqında” Qanununa və digər normativ-hüquqi sənədlərə əsasən, 3 uşaqlı qadınlar üçün pensiya yaşında hər hansı xüsusi azaldılma və ya yaş güzəşti nəzərdə tutulmamışdır.

Bu o deməkdir ki, 3 uşaq dünyaya gətirmiş və böyütmüş qadınlar ümumi əsaslarla, yəni ölkədə tətbiq olunan standart qadın pensiya yaşı qrafiki ilə təqaüdə çıxırlar. Cari dövrün (2025–2026-cı illər) tələbinə əsasən, bu yaş həddi 64 yaş 6 aydır. 2026-cı ilin iyul ayından sonra isə bu qadınlar yalnız 65 yaşında pensiya hüququ qazanacaqlar.

3 Uşaqlı Analara Şamil Olunan yeganə dolayı güzəşt (İş Stajı Güzəşti)

Baxmayaraq ki, 3 uşaqlı qadınların pensiya yaşı azaldılmır, qanunvericilik onlara dolayısı ilə, iş stajının hesablanması zamanı müəyyən üstünlüklər verir. “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun iş stajının hesablanması qaydalarına dair bəndlərində qeyd edilir ki:

• Qadınların uşaq böyütməsinə görə rəsmi iş fasilələri müəyyən limitlər çərçivəsində onların sığorta stajına daxil edilir.
• Azyaşlı uşaqlara qulluq edilməsi müddətləri (uşağın 3 yaşına çatanadək olan dövr) qadınların rəsmi iş stajı kimi qəbul olunur. Bu da 3 uşaqlı qadına ümumilikdə pensiya üçün tələb olunan 25 illik sığorta stajını toplamaqda və ya fərdi hesabında kapital yığılmasında mühüm köməklik göstərir.

Lakin bir daha vurğulamaq lazımdır ki, bu güzəşt yaş həddinə təsir etmir, sadəcə pensiya təyinatı üçün tələb olunan staj şərtinin ödənilməsini asanlaşdırır.

5. 3 UŞAQLI AİLƏLƏRƏ VERİLƏN SOSİAL MÜAVİNƏTLƏR VƏ DİGƏR DƏSTƏK MEXANİZMLƏRİ

Azərbaycan dövləti 3 uşaqlı ailələrin sosial yükünü azaltmaq və onlara iqtisadi dəstək vermək üçün pensiya sistemindən kənarda, müxtəlif digər müavinət və güzəşt proqramları tətbiq edir. Bu mexanizmlər fərqli dövlət sənədləri və proqramları ilə tənzimlənir:

A. Ünvanlı Dövlət Sosial Yardımı (ÜDSY)

Aşağıgəlirli və ehtiyac meyarından aşağı gəliri olan 3 uşaqlı ailələr dövlətdən ünvanlı sosial yardım almaq hüququna malikdirlər. ÜDSY təyin edilərkən ailədəki uşaqların sayı fərdi gəlir payını tənzimləyən mühüm faktor kimi çıxış edir və ailənin bu yardımı almasını asanlaşdırır.

B. Əmək Məcəlləsində Nəzərdə Tutulan Güzəştlər (Məzuniyyət hüququ)

Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 117-ci maddəsinə əsasən, uşaqlı qadınların əmək hüquqlarının qorunması məqsədilə əlavə məzuniyyət günləri müəyyən edilmişdir:

• 14 yaşınadək iki uşağı olan qadınlara – 2 təqvim günü əlavə məzuniyyət verilir.
• 14 yaşınadək üç və daha çox uşağı olan qadınlara isə hər il əmək məzuniyyətinə əlavə olaraq 5 təqvim günü müddətinə əlavə məzuniyyət verilir.

Bu bənd rəsmi iş yerlərində çalışan 3 uşaqlı anaların sosial reabilitasiyasına və uşaqlarına daha çox vaxt ayırmasına şərait yaradır.

C. Kommunal və Vergi Güzəştləri Müzakirələri

Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsində də müəyyən ailə statuslarına görə fiziki şəxslərin gəlir vergisindən azad olunan hissələri mövcuddur. Həmçinin çoxuşaqlı ailələr kateqoriyasına düşən təbəqələr üçün bəzi yerli və regional kommunal güzəşt layihələri də dövrü olaraq tətbiq olunur.

6. SUTKALIQ VƏ TARİXİ KONTEXS: ƏVVƏLKİ PENSİYA MODELLƏRİ NƏCƏ İDİ?

Məsələnin cəmiyyətdə bu qədər aktiv müzakirə olunmasının səbəbini anlamaq üçün qısa bir tarixi ekskurs etmək lazımdır. SSRİ dövründə və müstəqilliyin ilk illərində (1990-cı illərin ortalarına qədər) qüvvədə olan qanunvericilikdə uşaqlı qadınlara qarşı olduqca fərqli və yumşaq yaş qrafikləri tətbiq edilirdi.

Həmin dövrdə:

• 3 uşağı olan analar 51 yaşında pensiyaya çıxa bilirdilər.
• 4 uşağı olan qadınlar 50 yaşında təqaüd hüququ qazanırdılar.
• 5 və daha çox uşağı olan analar isə daha erkən yaşlarda təqaüdlə təmin olunurdular.

Məhz bu tarixi təcrübə yaşlı və orta nəslin yaddaşında qaldığı üçün, hazırda 3 uşağı olan bir çox qadınlar və onların ailə üzvləri hələ də qanunvericilikdə oxşar bir güzəştin mövcud olduğunu zənn edirlər. Lakin 2006-cı il qanunu və xüsusilə 2017-ci il islahatları bu sistemləri tamamilə ləğv edərək sığorta prinsipli vahid yaş modelinə keçidi təmin etdi.

7. PARLAMENTDƏ VƏ İCTİMAİYYƏTDƏ APARILAN MÜZAKİRƏLƏR: “3 UŞAQLI AİLƏ ÇOXUŞAQLI SAYILSINMI?”

Son illərdə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində (Parlament), eləcə də aparıcı sosioloqlar və iqtisadçılar arasında çoxuşaqlı ailə statusunun yenidən müəyyənləşdirilməsi və 3 uşaqlı qadınlara pensiya güzəştlərinin verilməsi barədə çox ciddi qanunvericilik təşəbbüsləri və təklifləri irəli sürülməkdədir.

Deputatların və Ekspertlərin Təklifləri

Milli Məclisin Sosial Siyasət, İqtisadi Siyasət komitələrinin iclaslarında bir çox millət vəkilləri qeyd edirlər ki, Azərbaycanda urbanizasiya (şəhərləşmə), iqtisadi faktorlar və qlobal trendlər səbəbindən artıq 5 uşaqlı ailələrin sayı kəskin şəkildə azalmışdır. Hazırda ölkədə 5 və daha çox uşağı olan ailələr ümumi statistikanın çox kiçik bir hissəsini təşkil edir.

Bu reallığı nəzərə alaraq irəli sürülən əsas təkliflər bunlardır:

1. Çoxuşaqlı Statusunun 3 Uşağa Endirilməsi: Hüquqi sənədlərdə “çoxuşaqlı ailə” statusunun təməl şərtinin 5 uşaqdan 3 uşağa endirilməsi. Əgər bu baş verərsə, 3 uşaqlı qadınlar da avtomatik olaraq bir çox güzəştlərdən yararlana bilərlər.
2. Mərhələli Yaş Güzəştinin Tətbiqi: Sabit olaraq yalnız 5 uşağa 5 il güzəşt vermək əvəzinə, uşaq sayına mütənasib olaraq elastik qrafikin yaradılması təklif olunur. Məsələn:
   • 3 uşağı olan qadınların pensiya yaşının 3 il azaldılması;
   • 4 uşağı olan qadınların pensiya yaşının 4 il azaldılması;
   • 5 uşağı olan qadınların pensiya yaşının 5 il azaldılması.

Ekspertlər hesab edirlər ki, belə bir dəyişiklik həm cəmiyyətdə böyük bir sosial məmnunluq yaradar, həm də ölkədəki demoqrafik artımı, gənc ailələrin üçüncü övlad dünyaya gətirmək stimulunu əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirər.

8. DEMOQRAFİK VƏ İQTİSADİ TƏHLİL: PENSİYA YAŞININ AZALDILMASI MÜMKÜNDÜRMÜ?

Hökumətin və aidiyyatı qurumların (məsələn, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin) bu məsələyə yanaşması isə daha çox iqtisadi və aktuar (maliyyə risklərinin hesablanması) hesabatlara əsaslanır. Pensiya yaşının azaldılması və ya güzəşt dairəsinin 3 uşaqlı ailələrə qədər genişləndirilməsi dövlət büdcəsi və DSMF üçün çox böyük əlavə maliyyə öhdəlikləri deməkdir.

Aktuar Hesablamalar və Dövlət Büdcəsinin Öhdəlikləri

Azərbaycanda hər il on minlərlə qadın təqaüd yaşına çatır. Əgər qanunvericiliyə 3 uşaqlı qadınların pensiya yaşının azaldılması barədə bənd daxil edilərsə, bu, eyni anda yüz minə yaxın qadının vaxtından əvvəl pensiya sisteminə daxil olması və dövlətdən ödəniş alması demək olacaq.

Eyni zamanda, həmin qadınlar əmək bazarını daha tez tərk edəcəkləri üçün dövlət fondlarına ödənilən məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının (MDSSH) məbləği də azalacaq. Bu ikitərəfli maliyyə təsiri (həm xərclərin artması, həm də daxilolmaların azalması) sistemin dayanıqlığı üçün ciddi risklər yarada bilər. Bu səbəbdən hökumət hələ ki, yaş həddinin birbaşa azaldılması əvəzinə, minimum pensiya məbləğlərinin artırılması və müavinət sistemlərinin optimallaşdırılması yolunu üstün tutur.

9. 3 UŞAQLI QADINLAR ÜÇÜN FƏRDİ PENSİYA KAPİTALININ ARTIRILMASI YOLLARI

Mövcud hüquqi qaydalar çərçivəsində, yaş güzəştindən yararlana bilməyən 3 uşaqlı qadınların yaş həddinə çatdıqda rahatlıqla və yüksək məbləğdə pensiya ala bilmələri üçün rəsmi əmək fəaliyyətlərini və fərdi kapitallarını düzgün idarə etmələri vacibdir. Bunun üçün aşağıdakı amillərə diqqət yetirilməlidir:

Rəsmi Məşğulluğun Üstünlükləri

Ağ rəngli əmək bazarı, yəni tam rəsmi əmək müqaviləsi ilə çalışmaq pensiya təminatının yeganə təminatçısıdır. İşəgötürənlər tərəfindən ödənilən hər bir manat sosial sığorta haqqı birbaşa vətəndaşın fərdi hesabındakı sığorta kapitalını (PSK) artırır.

Könüllü Sosial Sığorta İmkanları

Əgər 3 uşaqlı bir ana hər hansı bir dövrdə rəsmi iş yerinə sahib deyilsə, lakin gələcəkdə yaşa görə əmək pensiyası almaq istəyirsə, o, Dövlət Sosial Müdafiə Fondu ilə fərdi müqavilə bağlayaraq könüllü sosial sığorta haqları ödəyə bilər. Bu mexanizm fərdi hesaba qanuni şəkildə kapital toplamağa imkan verir və yaş tamam olduqda 25 illik staj tələbi olmadan belə pensiyaya çıxmağa şərait yaradır.

NƏTİCƏ VƏ GƏLƏCƏK PERSPEKTİVLƏR

Azərbaycan Respublikasında qadınların, xüsusilə də ana statusuna malik olan vətəndaşların sosial təminatı dövlətin hər zaman diqqət mərkəzindədir. Mövcud rəsmi sənədlərə və qanunvericilik bazasına əsasən, bu gün etibarilə 3 uşaqlı qadınların pensiya yaşı ümumi əsaslarla müəyyən edilir və cari keçid dövrünə uyğun olaraq 64 yaş 6 aydır. Güzəştli şərtlərlə 5 il tez pensiyaya çıxmaq hüququ isə yalnız 5 və daha çox uşağı (və ya qeyd olunan xüsusi statuslu övladlığa götürülmüş uşaqları) olan analara şamil edilir.

Bununla belə, ölkədə gedən iqtisadi islahatlar, dövlət büdcəsinin imkanlarının genişlənməsi və parlament səviyyəsində aparılan mütəmadi müzakirələr göstərir ki, gələcəkdə çoxuşaqlı ailə anlayışına baxılması və 3 uşaqlı qadınlar üçün də müəyyən yaş yumşalmalarının və ya xüsusi sosial paketlərin tətbiq edilməsi tamamilə istisna olunmur. Hər bir vətəndaşın rəsmi sənədlərə əsaslanan bu qaydaları bilməsi, öz fərdi pensiya kapitalını və iş stajını dövlətin təqdim etdiyi elektron platformalar (məsələn, e-sosial.az portalı) vasitəsilə mütəmadi izləməsi gələcək rifahın təmin olunmasında ən etibarlı addımdır.