Boşanma — ailə həyatının ən çətin qərarlarından biridir və düzgün hüquqi prosedurla həyata keçirilməlidir. Azərbaycanda boşanma proseduru Ailə Məcəlləsi ilə tənzimlənir və iki əsas yolla baş verə bilər: qeydiyyat orqanı (RHƏİ) vasitəsilə və ya məhkəmə yolu ilə. Hansı yolun seçiləcəyi tərəflərin razılığından, ümumi övladların olub-olmamasından və əmlak mübahisəsindən asılıdır.

Bu məqalədə boşanma proseduru, boşanma ərizəsi necə yazılır, tələb olunan sənədlər, müddətlər, xərclər və aliment qaydaları ətraflı izah olunur. Bosanmaq ucun erize hazırlamaq, uşağın qəyyumluğu və əmlak bölgüsü kimi mühüm məsələlərə də toxunulur. Aliment hansi hallarda verilmir və aliment nece yasa qeder verilir suallarına da aydın cavab veririk.

Qeyd etmək vacibdir ki, boşanma yalnız emosional deyil, həm də hüquqi prosesdir. Düzgün hazırlıq, lazımi sənədlərin toplanması və proseduru bilmək həm vaxtınıza, həm də sinir sisteminizə qənaət etməyə kömək edir.

Boşanma Nədir və Hansı Növləri Var?

Boşanma — qanuni qaydada bağlanmış nikahın rəsmi olaraq pozulmasıdır. Azərbaycan qanunvericiliyinə görə nikah aşağıdakı hallarda pozula bilər:

• Hər iki tərəfin qarşılıqlı razılığı ilə;
• Tərəflərdən birinin tələbi ilə (məhkəmə yolu ilə);
• Ərin və ya arvadın xəbərsiz itkin düşmüş, fəaliyyət qabiliyyəti olmayan və ya azadlıqdan məhrum edilmiş elan olunması halında.

Boşanmanın iki əsas forması var:

1. Qeydiyyat orqanı (RHƏİ) vasitəsilə sadə boşanma. Bu yol yalnız hər iki tərəf razı olduqda VƏ ümumi yetkinlik yaşına çatmayan (18 yaşdan kiçik) övladları olmadıqda mümkündür. Ən sürətli və az xərcli yoldur.

2. Məhkəmə yolu ilə boşanma. Aşağıdakı hallarda yalnız məhkəmə qərarı ilə boşanma mümkündür: tərəflərdən biri razı olmadıqda, ümumi yetkinlik yaşına çatmayan övladlar olduqda, əmlak bölgüsü mübahisəsi mövcud olduqda, aliment məsələsi həll edilməli olduqda.

RHƏİ Vasitəsilə Boşanma — Razılıqla

Əgər hər iki tərəf boşanmağa razıdırsa və ümumi yetkinlik yaşına çatmayan övladları yoxdursa, boşanma birbaşa Rayon Hüquqi Ədliyyə İdarəsində (RHƏİ — keçmiş ZAQS) həyata keçirilir. Bu, məhkəməyə müraciət etmədən, sadə qaydada baş verir.

RHƏİ vasitəsilə boşanmanın addımları:

• Hər iki tərəf birlikdə RHƏİ-yə müraciət edir və ortaq ərizə yazır;
• Nikah haqqında şəhadətnamə və şəxsiyyət vəsiqələri təqdim olunur;
• Dövlət rüsumu ödənilir;
• Qanunla müəyyən edilmiş bir aylıq müddət gözlənilir (bu müddət “düşünmə müddəti”dir);
• Bir ay sonra hər iki tərəf yenidən gəlir və boşanma rəsmiləşdirilir, boşanma haqqında şəhadətnamə verilir.

Məhkəmə Yolu ilə Boşanma — Mübahisəli Hallar

Övladlar olduqda və ya tərəflərdən biri boşanmaya etiraz etdikdə, boşanma yalnız məhkəmə yolu ilə həyata keçirilir. Bu proses RHƏİ yolundan daha uzun və mürəkkəbdir, lakin uşaqların maraqlarının qorunması üçün zəruridir.

Məhkəmə yolu ilə boşanmanın əsas mərhələləri:

• İddiaçı (boşanmaq istəyən tərəf) yaşayış yeri üzrə rayon məhkəməsinə boşanma ərizəsi (iddia ərizəsi) təqdim edir;
• Məhkəmə ərizəni qəbul edir və iş üzrə icraat başlanır;
• İlk məhkəmə iclası təyin olunur, hər iki tərəf çağırılır;
• Məhkəmə tərəfləri barışdırmağa cəhd edir və adətən 1-3 aylıq barışıq müddəti təyin edə bilər;
• Barışıq baş tutmazsa, məhkəmə boşanma, uşağın qəyyumluğu, aliment və əmlak bölgüsü barədə qərar verir;
• Qərar qanuni qüvvəyə mindikdən sonra boşanma RHƏİ-də qeydiyyata alınır və şəhadətnamə verilir.

Məhkəmə yolu ilə boşanma zamanı barışıq müddəti tez-tez tətbiq olunur. Bu müddət ərzində tərəflər münasibətləri bərpa etmək imkanı əldə edirlər. Əgər iddiaçı barışıq müddətindən sonra da boşanmada israr edirsə, məhkəmə boşanma qərarını verir.

Boşanma Üçün Tələb Olunan Sənədlər

Boşanma prosesində tələb olunan sənədlər boşanma formasından asılı olaraq dəyişir:

Boşanma Ərizəsi Nümunəsi

Boşanma ərizəsi məhkəməyə təqdim olunan əsas sənəddir. Aşağıda bosanma erize nümunəsi təqdim olunur. Onu öz məlumatlarınızla uyğunlaşdıraraq istifadə edə bilərsiniz:

Daha çox ərizə nümunəsi üçün ərizə forması və nümunələri məqaləmizə baxa bilərsiniz.

Online Boşanma Mümkündürmü?

Tam online boşanma — yəni məhkəməyə heç getmədən, sadəcə internet üzərindən boşanma — Azərbaycanda hələ tam tətbiq olunmur. Lakin prosesin bəzi mərhələləri elektron şəkildə həyata keçirilə bilər:

• Məhkəməyə iddia ərizəsi e-mehkeme.gov.az portalı vasitəsilə elektron qaydada göndərilə bilər;
• Məhkəmə iclaslarının cədvəli və qərarlar elektron sistemdə izlənilə bilər;
• Dövlət rüsumu onlayn ödənilə bilər;
• Bəzi hallarda video-konfrans formatında iclaslar mümkündür.

Bununla belə, boşanmanın rəsmiləşdirilməsi və şəhadətnamənin alınması üçün ən azı bir dəfə şəxsən iştirak tələb oluna bilər. Online boşanma istəyirsinizsə, e-mehkeme.gov.az portalında qeydiyyatdan keçərək prosesi başlada bilərsiniz.

Müddətlər və Xərclər

Boşanma prosesinin müddəti və xərcləri seçilən yola görə dəyişir:

Aliment Qaydaları — Kim, Nə Qədər, Neçə Yaşa Qədər?

Aliment — valideynin öz övladının saxlanması üçün ödədiyi məcburi maddi yardımdır. Boşanmadan sonra uşaq kiminlə qalırsa, digər valideyn aliment ödəməlidir. Aliment Ailə Məcəlləsinin müvafiq maddələri ilə tənzimlənir.

Alimentin məbləği qanunla müəyyən edilir və valideynin gəlirinin müəyyən faizi şəklində hesablanır:

Aliment nece yasa qeder verilir sualının cavabı: aliment uşaq 18 yaşına (yetkinlik yaşına) çatana qədər ödənilir. Lakin aşağıdakı hallarda müddət dəyişə bilər:

• Uşaq 18 yaşında ali təhsil müəssisəsində əyani təhsil alırsa, bəzi hallarda 23 yaşına qədər uzadıla bilər;
• Uşaq əlilliyi olan və əmək qabiliyyəti olmayan şəxsdirsə, aliment müddətsiz davam edə bilər;
• Uşaq 18 yaşına çatmazdan əvvəl tam fəaliyyət qabiliyyətli elan edilərsə (məsələn, evlənmə və ya sahibkarlıq), aliment dayandırıla bilər.

Aliment Hansı Hallarda Verilmir?

Aliment hansi hallarda verilmir sualı tez-tez verilir. Aşağıdakı hallarda aliment öhdəliyi yaranmır və ya dayandırılır:

• Uşaq 18 yaşına çatdıqda (əmək qabiliyyətli və təhsil almırsa);
• Uşaq başqa şəxs tərəfindən övladlığa götürüldükdə — bu halda yeni valideyn məsuliyyət daşıyır;
• Aliment ödəyən və ya alan tərəf vəfat etdikdə;
• Uşaq tam fəaliyyət qabiliyyətli elan edildikdə (emansipasiya);
• Tərəflər arasında notarial qaydada bağlanmış aliment sazişi başqa şərtlər nəzərdə tutduqda;
• Uşaq aliment ödəyən valideynin yanında daimi yaşamağa başladıqda.

Uşağın Qəyyumluğu (Himayəsi)

Boşanma zamanı ən həssas məsələ uşağın hansı valideynlə qalacağıdır. Məhkəmə bu qərarı verərkən yalnız uşağın maraqlarını əsas götürür. Nəzərə alınan amillər:

• Uşağın yaşı — kiçik uşaqlar adətən anaya verilir;
• Hər valideynin maddi və mənzil şəraiti;
• Valideynlərin uşağa qayğı göstərmə imkanı və vaxtı;
• Uşağın özünün fikri (10 yaşdan yuxarı uşaqlar dinlənilir);
• Valideynlərin əxlaqi keyfiyyətləri və həyat tərzi;
• Uşağın qardaş-bacılarından ayrılmaması prinsipi.

Uşaq bir valideynlə qalsa belə, digər valideynin uşaqla görüşmək və tərbiyəsində iştirak etmək hüququ qorunur. Bu hüquq yalnız uşağa zərər verdiyi sübuta yetirilərsə məhdudlaşdırıla bilər.

Əmlak Bölgüsü

Nikah dövründə əldə edilmiş əmlak — mənzil, avtomobil, pul yığımı, biznes payı — ümumi (birgə) mülkiyyət sayılır və boşanma zamanı bərabər bölünür. Lakin bəzi əmlak növləri bölgüyə daxil edilmir:

• Nikahdan əvvəl hər tərəfə məxsus olan əmlak;
• Nikah dövründə hədiyyə və ya vərəsəlik yolu ilə alınan əmlak;
• Şəxsi istifadə əşyaları (paltar, zinət əşyaları istisna olmaqla);
• Nikah müqaviləsində ayrıca müəyyən edilmiş əmlak.

Əmlak bölgüsü tərəflər arasında razılıqla və ya məhkəmə qərarı ilə həyata keçirilir. Mübahisə olduqda məhkəmə hər bir əmlak növünü ayrıca qiymətləndirir. Nikah müqaviləsi (kontrakt) mövcuddursa, bölgü onun şərtlərinə uyğun aparılır.

Tez-tez Verilən Suallar

Boşanma neçə müddətə başa çatır?
RHƏİ yolu ilə təxminən 1 ay, məhkəmə yolu ilə 2-6 ay, mübahisənin mürəkkəbliyindən asılı olaraq daha uzun da çəkə bilər.

Tərəflərdən biri boşanmağa razı deyilsə, boşanmaq olarmı?
Bəli. Bir tərəfin tələbi ilə də məhkəmə boşanma qərarı verə bilər. Barışıq müddətindən sonra israr davam edərsə, nikah pozulur.

Boşanma ərizəsini harada vermək lazımdır?
İddiaçı cavabdehin yaşayış yeri üzrə rayon məhkəməsinə müraciət edir. Kiçik uşağı olan iddiaçı isə öz yaşayış yeri üzrə də müraciət edə bilər.

Aliment məbləği sonradan dəyişdirilə bilərmi?
Bəli. Valideynin maddi vəziyyəti dəyişdikdə, hər iki tərəf alimentin artırılması və ya azaldılması üçün məhkəməyə müraciət edə bilər.

Boşanmadan sonra qadın əvvəlki soyadına qayıda bilərmi?
Bəli. Boşanma zamanı və ya sonra qadın nikahdan əvvəlki soyadına qayıtmaq hüququna malikdir.

Hamiləlik dövründə boşanmaq olarmı?
Ər arvadın hamiləliyi dövründə və uşağın doğulmasından sonra bir il ərzində onun razılığı olmadan boşanma tələbi irəli sürə bilməz. Qadın isə bu məhdudiyyətə tabe deyil.

Yekun

Boşanma proseduru hüquqi cəhətdən mürəkkəb ola bilər, lakin qaydaları bilmək prosesi xeyli asanlaşdırır. Uşaqsız və razılıqlı cütlüklər RHƏİ vasitəsilə sürətlə boşana bilər; uşaqlar və ya mübahisə olduqda isə məhkəmə yolu zəruridir. Aliment, uşağın qəyyumluğu və əmlak bölgüsü kimi məsələlər həmişə uşağın və zəif tərəfin maraqları nəzərə alınaraq həll edilir.

Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və hüquqi məsləhət yerinə keçmir. Konkret vəziyyətinizlə bağlı dəqiq addımlar üçün vəkillə və ya hüquq mütəxəssisi ilə məsləhətləşin. Hüquqi əsaslar üçün Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinə müraciət edə bilərsiniz.

Daylyaz.com oxucularına çətin həyat anlarında düzgün qərarlar vermək üçün dəstək olmağı hədəfləyir. Sağlam və xoşbəxt günlər arzulayırıq.

MÜƏLLİF Admin