Boşanma və ailə münasibətlərinin pozulması zamanı ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biri alimentdir. Uşaqların maddi təminatını qorumaq üçün nəzərdə tutulan bu mexanizm minlərlə ailəni birbaşa maraqlandırır. Aliment nədir, necə hesablanır, məbləği nə qədərdir, hansı hallarda verilmir və ödənilməməsinin cəzası nədir — bu sualların hamısına bu məqalədə Azərbaycan qanunvericiliyinə əsaslanaraq cavab veririk.

Məqalə Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsi, Cinayət Məcəlləsi və rəsmi mənbələrə istinadən hazırlanıb. Aliment məbləği 2026, minimum aliment, uşaq sayına görə hesablama, nikah olmadan aliment və boşanmadan aliment almaq kimi praktik məsələlər ətraflı izah olunur. Sonda istifadə olunan bütün rəsmi mənbələrin siyahısı verilir.

Vacib qeyd: aliment qaydaları və məbləğləri qanunvericiliklə tənzimlənir və il ərzində dəyişə bilər. Konkret işiniz üçün hüquqşünasla məsləhətləşmək və ya birbaşa məhkəməyə müraciət etmək tövsiyə olunur.

Aliment Nədir?

Aliment — bir ailə üzvünün digərini, ən çox isə valideynin öz yetkinlik yaşına çatmamış uşağını maddi cəhətdən saxlamaq üçün ödədiyi məcburi pul vəsaitidir. Söz latın mənşəlidir və “saxlamaq, öhdədə olmaq” mənasını daşıyır. Azərbaycan qanunvericiliyinə görə valideynlər övladlarını saxlamaq üçün bərabər məsuliyyət daşıyırlar.

Aliment ən çox boşanma ilə əlaqələndirilsə də, əslində daha geniş anlayışdır. Aliment öhdəliyi yarana bilər:

• Valideynlərdən uşaqlara (ən geniş yayılmış hal);
• Yetkin övladlardan əmək qabiliyyəti olmayan valideynlərə;
• Bir keçmiş həyat yoldaşından digərinə (müəyyən hallarda);
• Digər ailə üzvləri arasında (qanunla nəzərdə tutulan hallarda).

Bu məqalədə əsasən uşaqlara verilən aliment — yəni valideynin öz yetkinlik yaşına çatmamış övladının saxlanması üçün ödədiyi vəsait nəzərdən keçirilir, çünki ən çox sual məhz bu sahədə yaranır.

Alimentin əsas məqsədi uşağın həyat səviyyəsinin qorunmasıdır. Valideynlər ayrılsa belə, uşağın yemək, geyim, təhsil, müalicə və digər tələbatları təmin olunmalıdır. Aliment məhz bu məsuliyyətin maddi ifadəsidir.

Alimentin Hüquqi Əsasları

Azərbaycanda aliment məsələləri Ailə Məcəlləsi ilə tənzimlənir. Uşaqların saxlanması valideynlərin əsas vəzifəsidir və bu, Ailə Məcəlləsinin 75-ci maddəsində öz əksini tapır. Həmin maddəyə görə valideynlər yetkinlik yaşına çatmayan uşaqlarını saxlamağa borcludurlar.

Aliment iki yolla təyin oluna bilər:

Birincisi — könüllü razılaşma yolu ilə. Valideynlər aliment məbləği və ödəmə qaydası barədə notarial qaydada saziş bağlaya bilərlər. Bu saziş məhkəmə qərarı qədər hüquqi qüvvəyə malikdir.

İkincisi — məhkəmə yolu ilə. Valideynlər könüllü razılığa gəlməzsə, aliment alan tərəf məhkəməyə müraciət edir və məhkəmə aliment məbləğini təyin edir. Ailə Məcəlləsinə görə valideynlər uşaqları könüllü saxlamadıqda, vəsait məhkəmə qaydasında tutulur.

Aliment haqqında qərar verən məhkəmə işin bütün hallarını — tərəflərin gəlirini, ailə vəziyyətini, uşağın ehtiyaclarını — nəzərə alır. Bu səbəbdən eyni gəlirə malik iki ata fərqli aliment məbləği ödəyə bilər.

Aliment Necə Hesablanır?

Aliment necə hesablanır sualı bütün cluster içində ən çox verilən suallardan biridir. Azərbaycan qanunvericiliyinə görə aliment iki üsulla hesablanır: gəlirin faizi şəklində və ya sabit pul məbləği şəklində.

Gəlirin faizi ilə hesablama

Valideynlər arasında razılaşma olmadıqda, məhkəmə aliment məbləğini valideynin gəlirinin müəyyən faizi kimi təyin edir. Faizlər uşaqların sayından asılıdır:

Beləliklə, 1 uşağa görə aliment gəlirin dörddə biri, 2 uşağa görə aliment isə üçdə biri həcmində təyin olunur. Bu faizlər həm 2025, həm də 2026-cı ildə qüvvədə qalır — onlar Ailə Məcəlləsində müəyyən edilib və hər il dəyişmir.

Vacib məqam: əmək haqqindan aliment tutulmasi vergi tutulduqdan sonra həyata keçirilir. Yəni əvvəlcə əmək haqqından gəlir vergisi çıxılır, sonra qalan məbləğdən aliment hesablanır. Dövlət Vergi Xidmətinin izahına görə düzgün ardıcıllıq belədir: əvvəlcə vergi tutulur, sonra alimentdir, daha sonra məcburi sosial sığorta haqları.

Sabit məbləğlə hesablama

Bəzi hallarda gəlirin faizi ilə hesablama mümkün olmur. Bu hallarda məhkəmə alimenti sabit (qəti) pul məbləği kimi təyin edə bilər. Sabit məbləğ aşağıdakı hallarda tətbiq olunur:

• Aliment ödəyən valideynin daimi və ya sabit gəliri yoxdursa;
• Gəlir natura şəklində (məhsul, mal) və ya xarici valyutada alınırsa;
• Gəlir qeyri-müntəzəm və ya dəyişkəndirsə;
• Valideyn rəsmi işləmirsə və ya gəlirini gizlədirsə.

Sabit məbləğ təyin edilərkən məhkəmə uşağın əvvəlki həyat səviyyəsini qorumağa çalışır və yaşayış minimumunu əsas götürür. Məhkəmə həm sabit məbləği, həm də faizi birlikdə də təyin edə bilər.

Minimum Aliment Məbləği 2026

Aliment məbləği 2026 və minimum aliment 2026 ən çox axtarılan suallardandır. Sabit aliment hesablanarkən əsas götürülən göstərici uşaqlar üçün yaşayış minimumudur. Bu rəqəm hər il dövlət tərəfindən müəyyən edilir.

2026-cı il üçün uşaqlar üçün yaşayış minimumu 260 manat müəyyən edilib və bu, 1 yanvar 2026-cı il tarixindən qüvvəyə minib. Müqayisə üçün, ölkə üzrə ümumi yaşayış minimumu 300 manat, əmək qabiliyyətli əhali üçün 317 manat, pensiyaçılar üçün isə 245 manatdır.

Diqqət etmək lazımdır ki, 260 manat birbaşa “minimum aliment” deyil — bu, uşaqlar üçün yaşayış minimumudur və sabit aliment məbləği təyin edilərkən məhkəmə tərəfindən baza kimi istifadə olunur. Aliment pulu 2026 məhkəmənin qərarı, valideynin gəliri və uşağın ehtiyaclarına görə bu göstəricidən fərqli ola bilər. Bəzi hallarda məhkəmə yaşayış minimumunun müəyyən hissəsini, bəzən isə tam və ya artıq məbləğ təyin edir.

2 Uşağa Görə Aliment

2 uşağa görə aliment 2025 və 2 uşağa görə aliment 2026 ayrıca diqqət tələb edir, çünki uşaqların sayı artdıqca aliment payı da artır. İki uşaq olduqda valideynin gəlirinin üçdə biri (33,3%) aliment kimi tutulur.

Misal üçün, ayda 1200 manat rəsmi əmək haqqı olan valideyn iki uşaq üçün (vergi tutulduqdan sonra qalan məbləğdən) təxminən 350-360 manat aliment ödəyir. Bu məbləğ hər iki uşaq arasında bölüşdürülür.

Əgər valideynin sabit gəliri yoxdursa, iki uşaq üçün sabit aliment təyin edilir və burada da uşaqlar üçün yaşayış minimumu (2026-cı ildə 260 manat) hər uşaq üçün baza kimi nəzərə alınır. Bu halda iki uşaq üçün ümumi məbləğ daha yüksək ola bilər.

Boşanmadan və Nikah Olmadan Aliment Almaq

Bir çox insan boşanmadan aliment almaq olar mı və ya nigah olmadan aliment mümkündürmü deyə soruşur. Hər iki sualın cavabı müsbətdir.

Boşanmadan aliment

Boşanmadan aliment almaq tamamilə mümkündür. Valideynlər rəsmi nikahda qalsalar belə, biri uşağı saxlamırsa, digər valideyn aliment tələb edə bilər. Boşanma alimentin şərti deyil — alimentin əsası valideynin uşağı saxlamaq vəzifəsidir, nikahın statusu deyil. Yəni hələ rəsmən ayrılmamış, lakin ayrı yaşayan və ya uşağa maddi dəstək verməyən valideyndən aliment tələb etmək olar.

Nikah olmadan aliment

Nigah olmadan aliment də mümkündür, lakin bir şərtlə: uşaqla ata arasında qohumluq (atalıq) rəsmi olaraq müəyyən edilməlidir. Əgər uşaq nikahdan kənar doğulubsa və atalıq könüllü tanınma və ya məhkəmə yolu ilə təsdiq olunubsa, ana həmin atadan aliment tələb edə bilər. Atalıq müəyyən edilməyibsə, əvvəlcə atalığın müəyyən edilməsi üçün məhkəməyə müraciət etmək lazımdır.

Beləliklə, aliment hüququ uşağın doğum statusundan deyil, valideyn-uşaq münasibətinin rəsmi tanınmasından asılıdır. Hər bir uşaq, valideynlərinin nikahda olub-olmamasından asılı olmayaraq, hər iki valideyndən maddi dəstək almaq hüququna malikdir.

Aliment Neçə Yaşa Qədər Verilir?

Aliment nece yasa qeder verilir sualı çox vacibdir. Ümumi qayda belədir: aliment uşaq 18 yaşına (yetkinlik yaşına) çatana qədər ödənilir. Lakin bir neçə istisna var:

• Uşaq 18 yaşına çatdıqda və əmək qabiliyyətlidirsə, aliment öhdəliyi adətən başa çatır;
• Əmək qabiliyyəti olmayan (əlilliyi olan) yetkin övladlar üçün aliment müddətsiz davam edə bilər;
• Uşaq 18 yaşına çatmazdan əvvəl tam fəaliyyət qabiliyyətli elan edilərsə (evlənmə və ya emansipasiya yolu ilə), aliment öhdəliyi vaxtından əvvəl xitam edilə bilər.

Beləliklə, alimentin ödənilmə müddəti əsasən uşağın 18 yaşına çatması ilə bağlıdır, lakin uşağın vəziyyətindən asılı olaraq dəyişə bilər.

Aliment Hansı Hallarda Verilmir?

Aliment hansi hallarda verilmir və ya dayandırılır — bu, ödəyən tərəf üçün də, alan tərəf üçün də mühüm məsələdir. Hansı hallarda aliment verilmir sualının cavabını qanunvericiliyə əsasən nəzərdən keçirək. Aliment öhdəliyi aşağıdakı hallarda xitam olunur və ya yaranmır:

Aliment Ödəməməyin Cəzası

Aliment vermemenin cezasi Azərbaycan qanunvericiliyində ciddi şəkildə müəyyən edilib. Aliment ödəməkdən qəsdən boyun qaçırmaq həm inzibati, həm də cinayət məsuliyyəti yaradır.

Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 306.1-ci maddəsinə əsasən, məhkəmənin aliment haqqında qərarını qəsdən icra etməmək aşağıdakı cəzalara səbəb ola bilər:

• 2.000 manatdan 4.000 manatadək cərimə;
• 320 saatdan 480 saatadək ictimai işlər;
• 2 ilədək islah işləri;
• 3 ilədək azadlığın məhdudlaşdırılması və ya azadlıqdan məhrumetmə.

Bundan əlavə, İnzibati Xətalar Məcəlləsinin müvafiq maddələrinə əsasən aliment qərarının icra edilməməsinə görə fiziki şəxslərə 500-1.000 manat cərimə və ya bir ayadək inzibati həbs tətbiq oluna bilər.

Çox vacib məqam: cəzanın çəkilməsi aliment ödəmək öhdəliyini ləğv etmir. Yəni şəxs cəza aldıqdan və ya cəzasını çəkdikdən sonra da aliment ödəməyə davam etməyə borcludur. Toplanmış aliment borcu da qalır və tutulur.

Aliment Borcunu Necə Öyrənmək Olar?

Aliment borcunu oyrenmek üçün bir neçə yol mövcuddur. Aliment ödənişləri adətən icra məmurları (Ədliyyə Nazirliyinin İcra və Probasiya xidməti) vasitəsilə nəzarətdə saxlanılır.

Aliment borcunuzu və ya sizə çatası alimentin vəziyyətini öyrənmək üçün:

• İcra və Probasiya Departamentinə müraciət edin — onlar icra işini aparır və borc məbləğini bilirlər;
• e-gov.az portalı vasitəsilə icra icraatları barədə məlumat alın;
• ASAN xidmət mərkəzlərinə müraciət edin;
• İşin baxıldığı məhkəmədən icra vərəqəsinin vəziyyəti barədə məlumat alın.

Aliment borcu toplandıqda, icra məmurları borclunun əmlakına həbs qoya, bank hesablarını dondura, ölkədən çıxışını məhdudlaşdıra və digər tədbirlər görə bilərlər.

Aliment Almaq Üçün Hara Müraciət Etmək Lazımdır?

Aliment tələb etmək üçün addımlar:

• Uşağın yaşayış yeri və ya cavabdehin yaşayış yeri üzrə rayon məhkəməsinə iddia ərizəsi ilə müraciət edin;
• İddia ərizəsinə uşağın doğum şəhadətnaməsi, nikah və ya boşanma sənədi, yaşayış yeri arayışı və mümkünsə cavabdehin gəlir arayışını əlavə edin;
• Aliment iddiaları üzrə dövlət rüsumundan azad ola bilərsiniz (uşaq saxlanması ilə bağlı iddialarda);
• Məhkəmə qərar verdikdən sonra icra vərəqəsi İcra və Probasiya xidmətinə göndərilir.

Aliment iddia ərizəsinin necə yazılması barədə daha ətraflı məlumat üçün ərizə forması və nümunələri məqaləmizə baxa bilərsiniz. Boşanma prosesi və əlaqəli məsələlər barədə isə boşanma proseduru məqaləmizdə ətraflı məlumat var.

Aliment Sazişi (Könüllü Razılaşma)

Valideynlər məhkəməyə getmədən də aliment məsələsini həll edə bilərlər. Bunun üçün notariusda aliment ödənilməsi haqqında saziş bağlanır. Bu saziş:

• Aliment məbləğini, ödəmə qaydasını və müddətini müəyyən edir;
• Notarial təsdiqdən sonra icra vərəqəsi qüvvəsinə malik olur;
• Qanunla müəyyən edilmiş minimumdan az məbləğ nəzərdə tuta bilməz;
• Tərəflərin razılığı ilə dəyişdirilə və ya ləğv edilə bilər.

Könüllü saziş, münasibətlərin nisbətən mülayim olduğu hallarda məhkəmə çəkişməsindən qaçmaq üçün yaxşı seçimdir. Lakin sazişdə göstərilən məbləğ uşağın maraqlarını qorumalıdır — əks halda notarius onu təsdiq etməyə bilər.

Tez-tez Verilən Suallar

Aliment nədir, qısaca?
Aliment — valideynin öz yetkinlik yaşına çatmamış uşağını saxlamaq üçün ödədiyi məcburi pul vəsaitidir.

1 uşağa görə aliment neçə faizdir?
Valideynin gəlirinin dörddə biri (25%). Bu, vergi tutulduqdan sonra qalan gəlirdən hesablanır.

İşsiz valideyndən aliment alına bilərmi?
Bəli. İşsiz valideyn üçün məhkəmə sabit (qəti) aliment məbləği təyin edir, adətən uşaqlar üçün yaşayış minimumunu (2026-cı ildə 260 manat) əsas götürərək.

Aliment məbləği sonradan dəyişdirilə bilərmi?
Bəli. Tərəflərdən birinin maddi vəziyyəti dəyişdikdə, məhkəməyə müraciət edərək alimentin artırılması və ya azaldılması tələb oluna bilər.

Aliment hesablanması kalkulyatoru varmı?
Onlayn kalkulyatorlar təxmini hesablama üçün istifadə oluna bilər, lakin dəqiq məbləğ yalnız məhkəmə qərarı və ya notarial saziş ilə müəyyən edilir. Sadə hesablama üçün gəlirinizi alın, vergini çıxın və uşaq sayına uyğun faizi tətbiq edin.

Aliment ödəməyən valideynin ölkədən çıxışı məhdudlaşdırıla bilərmi?
Bəli. İcra və Probasiya xidməti aliment borcu olan şəxsin ölkədən çıxışını məhdudlaşdıra bilər.

Keçmiş həyat yoldaşına da aliment ödənilirmi?
Müəyyən hallarda bəli — məsələn, hamiləlik dövründə və ya ümumi uşağa qulluq edən, əmək qabiliyyəti olmayan keçmiş həyat yoldaşına. Lakin o, yenidən evləndikdə bu öhdəlik xitam olunur.

Yekun

Aliment — uşaqların maddi təminatını qorumaq üçün qanunla müəyyən edilmiş vacib mexanizmdir. Aliment məbləği uşaqların sayına görə gəlirin 25%, 33% və ya 50%-i kimi, və ya sabit məbləğ şəklində təyin olunur. 2026-cı ildə uşaqlar üçün yaşayış minimumu 260 manat müəyyən edilib və bu, sabit aliment hesablamalarında baza göstəricisi kimi istifadə olunur.

Aliment yalnız qanunla müəyyən edilmiş hallarda — uşağın 18 yaşına çatması, emansipasiya, övladlığa götürülmə, tərəflərdən birinin ölümü kimi hallarda — xitam olunur. Aliment ödəməkdən boyun qaçırmaq isə ciddi cinayət və inzibati məsuliyyət yaradır.

Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və hüquqi məsləhət yerinə keçmir. Konkret vəziyyətinizlə bağlı dəqiq addımlar üçün hüquqşünasla məsləhətləşin və ya birbaşa məhkəməyə müraciət edin. Qanunvericilik dəyişə bildiyindən, ən son məlumat üçün rəsmi mənbələri yoxlayın.

Daylyaz.com oxucularına ailə hüququ məsələlərində düzgün və etibarlı məlumat təqdim etməyi hədəfləyir. Uşaqların maraqlarının qorunması hər birimizin məsuliyyətidir.

MÜƏLLİF Admin